2 . در نبرد عين جالوت ، « ارادهء جنگ » - صرف نظر از نتايج حاصله - براى نخستين بار در مجموعهء نبردهايى كه مغولان از آغاز تهاجم به جهان اسلام با آنها درگير شدند آشكار گرديد . با آنكه خليفه مستعصم از پيامد پيروزى مغولان بر بغداد آگاه بود ، اين شهر بيش از يك ماه پايدارى كرد .
ميافارقين ، حلب ، حارم و به دنبال آنان دژ دمشق نيز از چنين رفتارى پيروى كردند . اينها همه نشان وجود ارادهء جنگى در جهان اسلام بود كه از سر فرود آوردن در مقابل بيگانگان دشمن دين سرباز مىزد .
3 . ارتباط مناسبات سياسى با مقتضيات نظامى . مظفر قطز به ناچار شبهپيمانى را با فرنگيها امضا كرد . عزالدين ايبك و الناصر يوسف نيز پيش از اين براى رويارويى با مغولان ، با صليبيها همپيمان گشته بودند . اين به معناى اولويت داشتن مطلق جنگ نيست ، بلكه نشان اهميت مناسبات سياسى در ارتباط با هدفهاى نظامى است .
4 . در نبرد عين جالوت اهميت عامل جمعيت شناختى نيز در صحنهء عمليات نمودار شد . از آنجا كه عامهء مردم در جهان اسلام احساسات ضد مغولى داشتند ، دمشق دستخوش شورش گرديد و همزمان با تحرك سپاه مصر به سوى فلسطين آتش شورش در آن شهر ( دمشق ) زبانه كشيد .
اين شورش فاصله زمانى مناسبى را كه قطز براى سازماندهى نيروهاى خود و نيز انجام عمليات شناسايى لازم و طرح نقشه مناسب جنگ بدان نياز داشت در اختيار وى قرار داد .
اهميت اين عامل در تحرك كيدبوقا به سوى فلسطين نيز خود را نشان داد . وى از همه سو در محاصره دشمن و از هر گونه پشتيبانى مادى و معنوى محروم بود . او ناگزير بايد در فضايى مجهول حركت مىكرد و همين عامل به قطز فرصت داد تا دشمن را غافلگير سازد و از پيشدستى او در حمله جلوگيرى كند .
5 . همچنين نبرد عين جالوت اهميت زمين را در رقم زدن سرنوشت نبرد به اثبات رساند . مظفر قطز نيروهايش را در ارتفاعات پنهان كرد و با گذاردن كمين در مسير حركت سپاه مغولى آنان را در محاصره قرار داد و نابود ساخت . نقشهء اين عمليات از حيث محاصره و نابودسازى دشمن مشابه نقشهء عمليات نبرد حطين است .
6 . اهتمام به تأمين ادارى نيروها . قطز اصرار داشت كه براى رسيدن به تأمين ادارى نيروهاى خويش با صليبيها همپيمان گردد . او همچنين براى تأمين اين هدف نيروهايش را به سوى شمال هدايت
روزهاى سرنوشت ساز در جنگهاى صليبى (فارسى) — صفحة 169
مساهمون: عبدالحسين بينش
ص١٦٩