مغولان پس از طى چهار هزار ميل مسافت خود را از قلب مغولستان به سرزمين شام رساندند و در طول مسير خود جنگهاى فراوانى در اروپا و آسيا به راه انداختند ، در حالى كه در هيچ جا مثل عين جالوت نه پرچمى از آنان واژگون شد و نه جمعى پراكنده گشت .
پيروزى عين جالوت آغاز شكستهاى پياپى مغولان و بازگشت آنان به پايگاههاى خود و پاك شدن سرزمينهاى اسلامى در آسيا از وجود آنان بود . از بارزترين تحولات اين دوره پيوستن شمار بسيارى از مغولان به جبههء مسلمانان بود . مشهور است كه در مقابل درباريان هولاكو كه به مسيحيان گرايش داشتند ، قبايل طلايى به رهبرى خان بركه به مسلمانان تمايل داشتند . قبايل طلايى ، با سياستى كه هولاكو براى مبارزه با مسلمانان در پيش گرفته بود مخالفت ورزيدند و به دنبال آن در كوههاى قفقاز ، حد فاصل منطقهء نفوذ بركه و هولاكو ، نزاعهايى بروز كرد و بركه و فرماندهانش بر سياست فشار بر قبايل مسيحى پاى فشردند .
همهء تلاشهاى هولاكو براى تحكيم قدرت خود در شمال كوههاى قفقاز با شكست سختى كه توكاى ، خواهرزادهء بركه در 1265 م بر سپاه وى در نزديكى رود تريك وارد ساخت خنثى شد . پيروزى توكاى نتيجهء افزايش قدرت عنصر اسلامى و كاهش عنصر مسيحى بود كه پس از نبرد عين جالوت خود را نشان داد . خود همين عامل نيز باعث شد كه مغولان باقى مانده در غرب آسيا تشويق گشته به اسلام بگروند .
اين نبرد ، روند سقوط امارتهاى صليبى را شتاب بخشيد و مسلمانان پيروزمند به طمع افتادند كه براى هميشه از شر دشمنان دين رها شوند . باز در همين دوره صليبيهاى شرق و غرب ، با مشاهدهء شكست مغولان به ظاهر شكست ناپذير ، يقين كردند كه دوران پيروزى نهايى مسلمانان فرا رسيده است .
شايد بتوان گفت كه مرگ خان بزرگ « منكو » در آگوست سال 1259 موجب كاهش نيروى مغولان گرديد و هولاكو با توجه به اين كه ناگزير بايد نيروهاى فراوانى را در پايگاه خود ، ايران ، باقى بگذارد ، آزادى عمل را از دست داد . لازم به يادآورى است كه نيروهاى سپاه مغول براى فعاليت در محورهاى مستقل و دور از يكديگر سازماندهى شده بودند از اين رو نيروهاى زير فرمان باكو در اروپا با ارزش هولاكو ارتباطى نداشتند . چنانكه شركت قطز در جنگ سرنوشتساز با مغولان پيش از مرگ منكو اتفاق افتاد ، در حالى كه هولاكو از ميزان
روزهاى سرنوشت ساز در جنگهاى صليبى (فارسى) — صفحه 167
پدیدآورندگان: عبدالحسين بينش
ص۱۶۷