انديشه هاى اسلامى در بستر تاريخ (فارسى) — صفحة 51

از سوى ديگر توجه كامل و غايى به دنيا و غفلت از خدا و آخرت نيز ، نكوهيده شمرده شده و از آن نهى گرديده است ؛ زيرا موجب نگون‌بختى انسان مىشود . اما در پاسخ اين سؤال كه اسلام چگونه توانسته به نيازهاى دنيوى و اخروى پاسخ گويد ، مىگوييم : اين از امتيازات منحصر به فرد دين خاتم و جاويد و جهانى است و هيچ مكتبى توان انجام چنين كارى را ندارد . انسان در عين اين كه بر مدار ثابتى به نام « فطرت » آفريده شده كه انسانيت انسان و هسته مركزى وجود آدمى - صرف‌نظر از نوع نژاد ، رنگ پوست ، زبان و ساير شرايط اقليمى و آب و هوايى كه متغير است - بر آن استوار است ، موجود متغيرى مىباشد و در گذر زمان و در شرايط جوّى متفاوت و ساير عوامل تأثيرگذار ، دچار تغييرات و تحولات جسمى و روحى مىشود . به موازات اين دو جنبه ثابت و متغيرِ وجود آدمى ، قهراً به دو نوع قوانين ثابت و متغير نيازمند است ، يعنى هم بايد قوانين ثابتى در زندگى داشته باشد و آن‌ها را به كار بندد و هم قوانين متغيرى . اسلام با ملاحظه فطرت و نيازهاى فطرى و ثابت انسان ، قوانين ثابتى تشريع كرده است و نيز براى جنبه‌هاى متغير نياز آدمى ، قوانين متغيرى آورده است . از اين رو ، قوانين اسلام به دو قسم ثابت و متغير تقسيم مىشود . به عنوان مثال ، اصل لزوم آمادگى و دفاع در اسلام طبق آيه « وَ اعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ » « 1 » ، يك اصل و قانون ثابت فرازمانى و مكانى است . به موازات اين قانون ثابت ، قوانين متغيرى برحسب نياز زمان و مكان خاص در نظر گرفته شده است كه در فقه به نام « سبق و رمايه » معروف است . از جمله دستورات در سبق و رمايه ، آموختن فنون تيراندازى ، اسب سوارى و . . . تا رسيدن به مهارت كامل است كه در هر زمان و براساس نياز هر دوره ضرورت پيدا مىكند و لذا پيوسته دستخوش تغيير است .