صراط مستقيم نه صراطها
آيا قرآن پيامبران را بر صراطى مستقيم ( صراطٍ مُسْتَقيم ) ، يعنى يكى از راههاى راست دعوت كرده است و يا تنها به صراط مستقيم ( الصّراط المستقيم ) ؟ به عبارت ديگر ، آيا صراط مستقيم يكى است يا متعدد ؟
برخى با استناد به آياتى كه در آنها كلمهء « صراط مستقيم » به صورت نكره و بدون الف و لام آمده برداشت كردهاند كه صراط مستقيم ، متعدد است . در حالى كه با ملاحظهء مجموع آيات مربوط به اين موضوع از جمله آيات سورهء حمد و نيز با توجه به مباحث گذشته ، اين برداشت از صراط مستقيم ، درست نبوده و دور از حقيقت است و به طور حتم با ديدگاه قرآن دربارهء وحدت دين حق و وحدت اديان در اصول اعتقادى سازگار نيست .
به موازات وحدت جوهرى اديان آسمانى در اصول ، شاهراه هدايت « صراط مستقيم » نيز يكى است و آن تسليم و انقياد در برابر ذات پاك خداوندى است كه توسط همهء پيامبران الهى از آدم تا خاتم تبليغ و تبيين شده است . قرآن كريم در سورهء حمد بر اين حقيقت تصريح و تأكيد ورزيده ، مىفرمايد :
« اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقيمَ صِراطَ الَّذينَ انْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لَا الضَّالّينَ »
ما را به راه راست هدايت كن ؛ راه كسانى ( از انبياء ، صديقين ، شهدا و صالحان ) كه آنان را مشمول نعمت خود ساختى ، نه ( راه ) كسانى كه بر آنان غضب كردهاى و نه ( راه ) گمراهان .
الف و لام در « الصراط » براى جنس و يا عموم نيست تا از آن عموميت يا تعدد صراط مستقيم استفاده شود ، بلكه براى عهد است ، يعنى صراط مستقيم معهود كه همان صراط توحيد و يكتاپرستى است كه همهء انبياء و اوصيايشان بر آن بودهاند .
آيهء ديگرى كه به طور روشنتر تعدد صراط مستقيم به مفهوم ياد شده را رد مىكند ، آيه 153 از سورهء انعام است كه در آن صراط مستقيم به پيامبر اكرم ( ص ) نسبت داده شده است :
« وَ انَّ هذا صِراطى مُسْتَقيماً فَاتَّبِعُوهُ وَ لا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبيلِهِ . . . »
اين راه مستقيم من است ، از آن پيروى كنيد ! و از راههاى پراكنده ( و انحرافى ) پيرويى نكنيد ، كه شما را از طريق حق ، دور مىسازد !