الف - نهادهاى سياسى و ادارى ؛ همچون امور دفترى ، گروه مشاوران ، اعزام سفير به كشورهاى ديگر ، نصب واليان .
ب - تشكيلات قضايى ؛ گرچه مقام قضاوت در درجه اوّل و بالاصالة از شئون رهبر الهى است ولى به سبب گستردگى كشور اسلامى و فراوانى دعواها ، يك تشكيلات منظم و مقتدرى براى حل و فصل امور اختلافى لازم است و گسترش دستگاه قضايى از همان زمان نيز پيشبينى و حتى شروع شد .
ج - امور لشكرى ؛ دين مهم و تمدّن بزرگ اسلام ، بدون شك دشمن نيز خواهد داشت و ضرورت تشكيلات نظامى لازمهء آن است . به همين دليل از همان زمان تشكيل سپاهى منسجم ، در دستور كار رسول اكرم ( ص ) قرار گرفت و پيروان خالص دين اسلام به شكل داوطلب و بسيجى به دفاع از كيان آيين خويش پرداختند و جملگى از دانش نظامى ، آموزش كافى ، مهارتهاى رزمى ، اطلاعاتى و تاكتيكى بالايى برخوردار بودند .
د - آموزش و پرورش نيز در متن دعوت پيامبر قرار داشت كه در حد بالايى به آن همّت مىگماشت ؛
« . . . يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِهِ وَ يُزَكّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَالْحِكْمَةَ . . . » ( جمعه : آيه 2 )
[ پيامبر ] آيات خدا را بر مردم مىخواند و آنان را تربيت مىكرد و كتاب و حكمت ، تعليم مىداد .
ه - سازمان اقتصادى ؛ در شريعت مقدّس اسلام ، امورى چون انفال ، فىء ، خمس ، زكات و صدقه ، انفاق و احسان ، وقف و خيرات ، ديات و كفّارات ، ارث ، معاملات ، تجارت و . . . زير مجموعهء سازمان اقتصادى نيرومندى را تشكيل مىدهند كه در نوع خود بىنظير است .
و - وضع قوانين و مقررات ؛ اسلام در همهء ابعاد زندگى ، قوانين و مقررات خاصّى را وضع و پيروان خويش را بدانها ملزم كرده است و رعايت آنها انسانها و اجتماع را در عالىترين سطح ترقى و تكامل قرار مىدهد . امام خمينى ( ره ) پيرامون جامعيت و سازندگى احكام اسلام مىفرمايد :
انديشه هاى اسلامى در بستر تاريخ (فارسى) — صفحة 123
مساهمون: جمعى از نويسندگان
ص١٢٣