تاريخ اسلام و ايران (فارسى) — صفحة 50

آن را باعث شد ، سازمان ادارى قدرتمندى بود كه امپراتورى پهناور اين سرزمين را با نظم و نسقى خاص اداره مىكرد . « 1 » ايران همواره از گسترهء جغرافيايى وسيعى برخوردار بوده كه ادارهء آن جز با حسن معامله ، تدبّر و تعقّل و به طور كلى بهره‌مندى از يك فرهنگ و تمدن غنى امكان‌پذير نبوده است « 2 » . ايرانيان توانستند با استفاده از قدمت و سابقه تمدنى و نبوغ فكرى خويش به خوبى از عهده اين كار برآيند . « 3 » كشوردارى ، اداره اصولمندانه مملكت ، برقرارى نظم و آرامش ، بهره‌مند ساختن عموم از وسايل رفاه و عملكرد آزاد منشانه با ملل مغلوبه « 4 » از جلوه‌هاى ارزشمندى است كه بنيان تمدن ايران باستان را استحكام بخشيده و نام آن را بر زبانها انداخته است ؛ به گونه‌اى كه حتى مخالفانشان زبان به تحسين و تمجيد آن گشوده‌اند . سرّ ترقى و تعالى تمدن قديم ايران ، سختكوشى ايرانيان در پاسدارى از آن است كه ساليان سال اين تمدن را از گزند غارت و چپاول مهاجمان و بدويان وحشى حفظ كرده ، هيچ گاه نگذاشتند بزرگ‌ترين حوزهء تمدنى شرق به دست آنان پايمال و مضمحل گردد . عامل مهمى كه تمدن ايران را ارزشمند ساخته ، اين است كه تمدن ايران امتزاج يافته و تركيبى از تمدنهاى شرقى است . ايرانيان گرچه در ترقيات مادى و علم و صنعت به پاى برخى از ديگر ملل نمىرسند ، امّا در جهاتى بر همه اقوام و قبايل سرآمد بودند و آن سرّ غلبه بر اقوام ديگر و جمع آورى آنها زير سايه يك حكومت و دولت عظيم و قدرتمند بود . « 5 » گفتنى است كه وقتى ايرانيان در پى ايجاد ارتباط ميان ملل متمدن دنيا بودند ، بسيارى از اقوام و مردمان ساير مناطق سرگرم كشمكشهاى داخلى و غارت و چپاول بلاد آباد دنيا بودند و در مرحله تمدن وارد نشده بودند .