شيخ طوسى از لحاظ اخلاقى ، عالمى وارسته و مورد اعتماد بود . علم و عمل را قرين يكديگر ساخته و به راستگويى و ساير فضيلتهاى اخلاقى آراسته بود . نظرى بلند داشت و از آزادمنشى و شجاعتى ويژه برخوردار بود . « 2 » شيخ طوسى از جهت علمى ، يگانه زمان و مرجع فكرى دانش پژوهان بود ، در علم و تقوا بر سايرين برترى داشت و عظمت علمى او به قدرى بود كه تا سالها پس از وى ، علماى شيعه به خود اجازه نمىدادند كه نظريات و آراء فقهىاش را نقد كرده بر خلاف آن فتوا دهند و حتى فقهايى همچون « محقق » و « علامه حلّى » نيز به آسانى از نظريات شيخ نمىگذشتند . و سالها كتاب « نهايه » او محور بحث و تدريس حوزه‌هاى علمى شيعى بود . « 3 » شيخ طوسى نه تنها در فقه بلكه در ساير علوم اسلامى همچون تفسير ، كلام ، اصول ، ادب و . . . نيز تخصص داشت و كتابهايى كه در زمينه‌هاى فوق نوشته است ، نمايانگر عظمت علمى وى مىباشد ؛ چرا كه اين كتب در نوع خود كم نظير « 4 » و در طول تاريخ مرجعى مورد اعتماد براى محققان و مؤلفان شيعه بوده است .