شيخ طوسى به اين واقعيت رسيده بود كه راه ايجاد وحدت و همبستگى گروههاى اسلامى با يكديگر ، چنگ زدن به ريسمان محكم الهى يعنى قرآن مجيد است كه عمل به آن ضامن سعادت دنيا و آخرت جامعه اسلامى مىباشد .
اين عالم بزرگ نه تنها در فقه و تفسير بلكه در زمينه بيشتر علوم اسلامى كتابهايى نوشت از جمله :
1 - « المُفْصَح » در امامت .
2 - « العُدّة » در اصول فقه .
3 - « الفهرست » معرفى حدود نهصد نفر از مؤلفان كتابهاى شيعى و اسامى مؤلفان آنها .
4 - « كتاب الرجال » در معرفى راويان حديث .
5 - « مقدمة فى المدخل الى علم الكلام » در علم كلام ( عقايد و مذاهب ) . « 1 »
ج - تأسيس حوزه نجف
در زمان مرجعيت شيخ طوسى و قبل از آن ، شهر « بغداد » همواره مورد طمع قدرت طلبان و شاهد اختلاف گروههاى اسلامى با يكديگر بود . در اين شهر گروهى از شيعيان در محلهء « كرخ » زندگى مىكردند و در ماههاى محرم و صفر و روزهايى همچون « عيد غدير » مراسم مذهبى خود را با شكوه هرچه بيشتر برگزار مىكردند .
از سوى ديگر وجود عوامل و زمينههايى همچون حوزه بزرگ شيعى به زعامت شيخ طوسى و هجرت علماى شيعه به اين شهر و وجود اماكن مقدس مذهبى در عراق ، روز به روز بر شكوه و عظمت شيعيان مىافزود و موجب گسترش فرهنگ آنان مىگرديد .
گرچه اكثر ساكنان بغداد را گروههاى اسلامى غير شيعى تشكيل مىدادند و فعاليتهاى علمى ، تبليغى نيز داشتند ، اما در ميان آنان عناصرى وجود داشت كه تحمل شيعه را نداشته و در انتظار فرصتى بودند كه اين گروه اصيل اسلامى را از صحنه خارج ساخته مانع گسترش فرهنگ آنان شوند . تا اينكه در سال 447 ه . ق . « طغرل بيك سلجوقى » كه از مخالفان سرسخت شيعه بود بر بغداد مسلط شد و دشمنان با وى
هامش
( 1 ) - رجال نجاشى ، ص 403 ، انتشارات اسلامى ، قم .