الحسين » نوهء « ناصر اصّم » از فقهاى مجاهد شيعه ، تربيت يافتند . « 1 » آنان ابتدا تحصيلات خود را در بغداد نزد عالمى به نام « ابن نباته » شروع كردند سپس در درس شيخ مفيد شركت نموده از محضر او استفاده‌هاى فراوانى بردند و به تدريج از بزرگترين شاگردان وى به حساب آمدند . « 2 »

سيد مرتضى از نظر علمى مقامى بسيار عالى داشت و در علوم مختلف همچون علم كلام ، فقه ، اصول فقه ، ادب ، شعر و معانى و . . . يگانهء زمان خود بود . « 3 » جلالت علمى سيد مرتضى به قدرى زياد است كه دانشمندان موافق و مخالف هر يك با عباراتى وى را ستوده‌اند ؛ به عنوان نمونه وقتى در درس فيلسوف بزرگ « خواجه نصيرالدين طوسى » نام وى برده مىشد ، خواجه با آن مقام علمى مىفرمود : « صلوات اللَّهِ عليه » ( درود خدا بر او باد ) و به قاضيان و مدرسانى كه در درسش حضور داشتند ، مىگفت : چگونه بر سيد مرتضى درود فرستاده نشود . « 4 » همچنين « نجاشى » كه هم عصر او بوده و با وى نزد شيخ مفيد درس خوانده است مىنويسد : « علومى را فرا گرفت كه هيچ كس در زمان وى همانند او نبود : احاديث بسيارى از استادان فن استماع نمود و عالمى متكلم ( دانشمند عقايد و مذاهب ) و اديبى شاعر بود ، در علم دين و دنيا جايگاهى بس بزرگ داشت و كتابهاى متعددى به رشتهء تأليف درآورد . » « 5 » سيد مرتضى از لحاظ اخلاقى نيز ، انسانى وارسته بود ، به منصبها و عناوين مادى بهايى نمىداد ، سخاوت زيادى داشت و بردبار و خوش‌اخلاق بود . او با اينكه بدنى ضعيف داشت ، انسانى پركار و فعال بود ، به علم و عبادت اهميت زيادى مىداد و در كنار