امام هادى عليه السلام حدود هفت سال پس از مرگ متوكّل در دوران زمامدارى منتصر ، مستعين و معتزّ زندگى كرد . در اين مدت هر چتند از فشار دستگاه خلافت نسبت به آن حضرت و پيروانش - درمقايسه با دوران متوكّل - كاسته شد ؛ امّا سياست كلّى دستگاه خلافت در جهت اسلام زدايى و گسترش بى بند و بارى و فساد در جامعهء اسلامى ، و مبارزه و برخورد خشونت آميز با هر كس كه منافع آنان را به خطر اندازد ، همچنان دنبال مىشد .
علاوه بر آنكه در مورد شخص پيشواى دهم عليه السلام بر سياست اقامت اجبارى آن حضرت در « سامّرا » و محدوديّتهاى ناشى از آن ت . كيد مىشد . بدون شك ، اگر اين اجبار نبود ، امام عليه السلام جز « مدينه » - شهر جدّش رسول خدا صلى الله عليه و آله - جاى ديگرى رابراى اقمامت برنمى گزيد .
تاريخ ، هر چند نسبت به فعّاليّتهاى امام عليه السلام در اين دورهء هفت ساله و موضعگيريهاى آن حضرت در برابر جريانات مختلف سياسى ، ساكت است ؛ ولى با شناخت اجمالى كه از تلاشها و مبارزات آن بزرگوار در دوران متوكّل و در آن جوّ خفقان و ترور پيدا كرديم ، مىتوان اين نتيجه را گرفت كه فعّاليّتهاى فرهنگى و سياسى امام هادى عليه السلام در اين دوره - كه شيعيان بطور نسبى از امنيّت و آزادى بيشترى برخودار ، و دولتمردان ، گرفتار كشمكشهاى داخلى بر سر دستيابى به قدرت بودند - به مراتب بيشتر و گستردهتر از دوران متوكّل بوده است .
در اين زمان ، علويان پس ا ز گذراندن يك دورهئ پراكندگى ، آوارگى ، و اختفا ، از پناهگاها بيرون آمده و به دو پايگاه « مدينه » و « سامّرا » روى اوردند ، و پروانه وار گرد شمع وجود فرزند رسول خدا صلى الله عليه و آله اجتماع كردند ؛ زيرا درميان تمامى مبارزان و بستگان پيامبر صلى الله عليه و آله ، چهرهاى شناختهتر ، برجستهتر و نزديكتر از امام هادى عليه السلام به رسول خدا صلى الله عليه و آله نبود ؛ و همين امر ، سردمداران عباسى را به وحشت انداخته ، موجبات نگرانى آنان را فراهم ساخته بود .
تاريخ زندگانى امام هادى (ع) (فارسى) — صفحة 253
مساهمون: على رفيعى
ص٢٥٣