تاريخ زندگانى امام هادى (ع) (فارسى) — صفحة 227

اعتقادى برخورد افكار و بينشهاى گوناگون با يكديگر ، نسبت به ديگر موضوعات ، بازار گرمترى داشت . منشأ پيدايش اين تحول تحوّل فرهنگى ، شرايط سياسى - اجتماعى جامعهء اسلامى ، بويژه در سطح دستگاه رهبرى بود . گرايش حكمرانان عباسى اين دوره به مباحث علمى و فرهنگى ، باز شدن دروازه‌هاى علوم فلسفه و كلامِ ملّتهاى بيگانه بر روى مسلمانان و ترجمهء بسيارى ازكتابهاى علمى آنان به زبان عربى ، راه يافتن دو تن از امامان شيعه - امام رضا و امام جواد عليهما السلام - به دستگاه خلافت و فراهم آمدن موقعيّت استثنايى براى بحث و مناظره با دانشمندان ، سران مكتبها و گروههاى مختلف ، از مهمترين عوامل پيدايش اين شرايط بود . ظهور چهره‌هاى برجستهء علمى در زمينه‌هاى مختلف علوم عقلى و نقلى در اين دوره نشانهء بارز ديگر ى بر گستردگى سفرهء دانش بشرى در اين مقطع زمانى است . از جملهء اين دانشمندان مىتوان افراد ذيل را نام برد . احمد بن حنبل ، متوفّاى 241 هجرى قمرى ، نويسندگان صحاح ستّه : بخارى ، متوفاى 256 ؛ مسلم ، متوفاى 261 ؛ ابوداوود سجستانى ، متوفاى 275 ؛ ابوعيسى ترمذى ، متوفاى 278 ؛ ابوعبداللَّه ماجه ، متوفاى 275 و احمد نسايى ، متوفاى 303 هجرى قمرى ، در زمينهء علوم حديث و فقه . ابوهذيل ، متوفاى 235 ؛ ابواسحاق ( ابراهيم بن سيّار ) ، متوفاى 231 و ابوعمر و بن بحر جاحظ ، متوفاى 255 در زمينهء علم كلام . يحيى بن ماسِوَيْه ، متوفاى 242 ؛ بُخْتِيَشُوع ، متوفاى 256 و حُنَيْنِ بن اسحاق ، متوفاى 260 در دانش پزشكى . ابن واضح ( معروف به يعقوبى ) ، متوفاى 282 ؛ ابن قتيبهء دينورى ، متوفاى 276 و بلاذرى ، متوفاى 279 در تاريخ . « 1 » در چنين جوّى ، اصطكاك افكار و اختلاف بينشها با يكديگر ، امرى طبيعى و