* على بن عبدالغفّار مىگويد : شيعيان پس از درگذشت امام جواد عليه السلام به امام هادى عليه السلام نوشتند و از جانشين آن حضرت پرسيدند . امام عليه السلام در پاسخ نوشت : امر امامت تا مادامى كه من زندهام بر عهده من است ، و پس از من ، بر عهده جانشين من كه از سوى خدا تعيين شده است . چه خواهد بود براى شما نسبت به « خَلَفِ » بعد از « خَلَف » ؟ « 1 » * على بن مهزيار مىگويد : به ابوالحسن عسكرى عليه السلام نوشتم و از آن حضرت از « فَرَج » پرسيدم . امام عليه السلام در پاسخ نوشت : زمانى كه مولا و صاحب شما از سرزمين ستمگران غايب شد ، منتظر فرج باشيد . « 2 » * ايّوب بن نوج از امام هادى عليه السلام نقل مىكند كه آن حضرت فرمود : زمانى كه پيشواى شما از ميان شما برداشته شود ، از زير پاى خود منتظر فرج باشيد . « 3 » امام هادى عليه السلام در اين بيانات ، بطور كلى و سربسته به موضوع غيبت امام زمان عليه السلام اشاره نموده ، اذهان ياران خود را براى رويارو شدن با اين دوران آماده كرد .
تاريخ زندگانى امام هادى (ع) (فارسى) — صفحة 226
مساهمون: على رفيعى
ص٢٢٦
جهان اسلام در دوران امامت امام هادى عليه السلام از نظر فرهنگى و گرايشها و كشمكشهاى فكرى و اعتقادى از موقعيّت و گستردگى ويژهاى برخودار بود و بحثهاى علمى و
هامش
( 1 ) - همان مدرك ، ص 382 و 411 .
( 2 ) - كمال الدين و تمام النعمة ، ج 2 ، ص 380
( 3 ) - كافى ، ج 1 ، ص 341 . متن روايت چنين است : « اذا رُفِعَ عَلَمُكُمْ مِنْ بَيْنِ اظْهُرِكُمْ فَتَوَقُّعوا الفَرَجَ مِنْ تَحْتِ اقْدامَكُم » كلمهء « علمكم » احتمال دارد به تحريك ، يعنى « عَلَمَكُم » باشد و مقصود كسى است كه آگاه و مطّلع از راه حق است و شما را بدان راه هدايت مىكند و احتمال دارد به كسر عين : « عِلْمُكُمْ » باشد . يعنى : صاحب و دارندهء ؟ ؟ ؟ شما . و انتظار فرج از زير گامها ، كنايه از نزديك بودن آن و امكان و وسرعت دسترسى به آن است . چه آنكه آن چيزى كه زير پاى انسان است نزديكترين چيزها به انسان مىباشد و با برداشتن گام از روى آن مىتوان به آن دست يافت ( ر . ك : مرآة العقول ، ج 4 ، ص 56 . ) . در معناى روايت ، احتمالات ديگرى نيز داده شده است .