خرج مىكردند و آنچه از اين موارد ، افزون مىآمد در خزانههاى حكومتى احتكار مىشد تا در روز نياز در راستاى مصالح سلطنتى به كار گرفته شود . مورخان نوشتهاند : « منصور در آستانه سفر به حج در سال 158 فرزندش مهدى را فرا خواند و در باره امور مربوط به خود ، خانوادهاش و مسلمانان سفارشهايى به وى كرد و دستورات لازم را داد . در ميان سفارشهايش بر اين نكته تأكيد كرد كه تا زمان مرگ وى درِ هيچيك از خزانههاى مملكتى را نگشايد ؛ زيرا موجودى نقدينگى آنها به حدّى است كه چنانچه از سوى مردم تا ده سال هيچگونه خراج و مالياتى پرداخت نشود . براى اداره كشور در طول اين مدت كفايت مىكند . » « 1 » اين روند در دوران هارون روبه افزايش بود ، چندانكه وى سرمست و مغرور از آنهمه ثروت وماديات در حالى كه بر پشت خوابيده بود و به ابرها مىنگريست خطاب به آنها گفت : « چه به شرق برويد و چه به غرب ، سرانجام خراج شما نصيب من خواهد شد . » « 2 »
تاريخ زندگانى امام كاظم (ع) (فارسى) — صفحة 85
مساهمون: على رفيعى
ص٨٥
نكتهء همه ديگرى كه رهبر عظم الشأن انقلاب در مقام بيان ويژگيهاى اين دوره بدان اشاره داشتند تسلّط دولتمردان بر اوضاع سياسى كشور پهناور اسلامى و منقاد و سركوب كردن قيامها و شورشها و شورشگرها در نقاط مختلف بلاد اسلامى بود .
در اين مقطع همچون ديگر مقاطع تاريخ اسلام گر چه در گوشه و كنار جهان اسلام از خراسان و ديلمان و جرجان گرفته تا عراق ، شام ، مصر ، آذربايجان و ارمنستان قيامها و شورشهايى با انگيزههاى گوناگون عليه نظام حاكم صورت مىگرفت ، ليكن حكمرانان عباسى اين دوره با تدبير وسياست و نيز تكيه بر زور و سر نيزه ، آنها را فرو مىنشاندند و
هامش
( 1 ) - البداية النهاية ، ج 10 ، ص 130 .
( 2 ) - امامان شيعه و جنبشهاى مكتبى ، ص 221 و تاريخ اسلام ، حسن ابراهيم حسن ، ج 2 ، ص 62 .