امام كاظم ( ع ) كه مىديد قائلين به جبر اين حديث را دستاويز قرار دادهاند به تبيين معناى واقعى آن پرداخت و فرمود : « منظور اين است كه انسان بدبخت كسى است كه وقتى در رحم مادرش مىباشد خداوند مىداند كه او ( پس از تولد ) كردار اشقيا را دارد و انسان خوشبخت كسى است كه وقتى در شكم مادرش است خداوند مىداند كه او ( پس از به دنيا آمدن ) كردار سعادتمندان و نيكبختان را انجام خواهد داد . « 1 » پيشواى هفتم ( ع ) با اين تفسير روشن از كلام رسول خدا ( ص ) به پيروان خود آموخت كه علم خداوند به سعادت يا شقاوت فردى ، موجب جبر و سلب اختيار از او نمىشود ؛ بلكه هر كس با اختيار خود مىتواند راه آينده و سرنوشت خويش را انتخاب كند . نمونههاى ديگرى از مبارزات امام كاظم ( ع ) با جبرى مسلكان در تاريخ ثبت شده است كه در درسهاى گذشته به بعضى از آنها اشاره كرديم . « 2 »
هامش
( 1 ) - بحارالانوار ، ج 5 ، ص 157 .
( 2 ) - ر . ك : درس هفتم .