اديان الهى و فرق اسلامى (فارسى) — صفحة 236

در اينجا به مواردى از عقايد ماتريديه وافتراقشان با اشاعره اشاره مىشود : الف - هر دو مكتب بر لزوم ايمان به صفات خبري تأكيد دارند ؛ جز اين كه اشاعره وجود آن صفات را به معناى ظاهرىاش با قيد عمومى « بلاتكليف » براي خداوند اثبات مىكنند ، ولى ماتريديه مىگويند : ما به وجود اين صفات در خدا به معنايى كه خودش اراده كرده ، ايمان داريم ، زيرا صفات خبري « 1 » كه از راه كتاب وسنت به ما رسيده جزو متشابهات است كه بايد علم بدان را به خدا واگذار نمود وأصل تنزيه را در مورد أو مراعاة كرد . ب - ماتريديه برخلاف اشاعره ، به حسن وقبح عقلي به شكلى خاص معترفند ؛ يعنى مىگويند : عقل ، حسن وقبح بعضي افعال را درك مىكند ، اما نمىتواند بر خداوند واجب كند كه بايد كار حسن ( همانند عدل ) را انجام دهد وكار قبح ( مانند ظلم ) را ترك كند ؛ زيرا كسى نمىتواند بر خداوند حكمرانى كند . پاسخ : كار عقل فقط درك كردن است منتهى بايد توجه به صفات كماليه‌اى كه عقل در خداوند سراغ دارد ، مىگويد : محال است خداوند با اين صفات ، عدل نورزد ويا ظلم كند . به عبارت ديگر ، عدل كردن وظلم ننمودن وجوب بالقياس نسبت به ذات خداوند دارند ؛ يعنى از خداى آن چنانى صدور اين گونه افعال لازم وواجب است واين غير از حكمرانى عقل بر خداوند است بلكه كشف يك واقعيت مىباشد . دو مكتب اشاعره وماتريدى مشتركاتى نيز دارند ؛ به عنوان مثال ، هر دو بر جواز رؤيت خدا در آخرت وبه كلام نفسي به عنوان صفت قديم الهى تأكيد مىورزند ودر مجموع هر دو مكتب ، در دفاع از مكتب أهل حديث ورد بر معتزله وحدت هدف دارند . مكتب كلامي ماتريديه برخلاف اشاعره از رواج چندانى برخوردار نشد ؛ زيرا از طرفي أبو الحسن اشعرى در مركز حكومت اسلامى يعنى عراق مىزيست ودستگاه خلافت تنها از أو حمايت كرد واز طرفي ديگر ماتريديه همانند معتزله به عقل بهاى بيشترى داد واين يك نقطهء منفى در آن عصر به حساب مىآمد . « 2 »