تا امام دوازدهم انشعاب قابل توجهى به وجود نيامد واگر وقايعى نيز در شكل انشعاب پيش آمده ، چند روز بيش نپاييده وخود به خود منحل شده است ؛ مانند اين كه جعفر ، فرزند امام دهم ( ع ) ، پس از شهادت برادر خود ( امام يازدهم ) ، دعوى امامت كرد وگروهى به وى گرويدند ، ولى پس از مدت كوتاهى متفرق شدند . فرقه‌هاى نامبرده ، كه در برابر اكثريت شيعه قرار گرفته‌اند ، در اندك زماني منقرض شدند ، بجز دو فرقهء زيديه واسماعيليه كه باقي مانده‌اند واكنون نيز گروهى از ايشان در مناطقى مانند يمن ، هند ، لبنان وجاهاى ديگر زندگى مىكنند . « 1 » در اين جا به معرفى دو فرقه زيديه واسماعيليه وبرخى فرقه‌هاى كوچك مىپردازيم .

يكى از فرقه‌هاى مذهبي مهم شيعه ، زيديه است كه در يمن ولبنان « 2 » پيروانى دارد . آنان خود را پيرو زيد شهيد فرزند امام سجاد عليه السلام مىدانند وأو پس از حضرت أمير عليه السلام وامام حسن وامام حسين عليهما السلام ، امام آنان شمرده مىشود . ابتدأ شخصيت وعقايد زيد را از ديدگاه روايات مورد بررسى قرار مىدهيم : أو در سال هشتاد هجرى متولد شد وعليه هشام بن عبد الملك در كوفه قيام كرد وتوسط يوسف بن عمر والى كوفه در سن 42 سالگى در سال 121 هجرى به شهادت رسيد . « 3 » أو را پس از شهادت ودفن ، نبش قبر كردند وجنازهء بىسرش را در كُناسه ( نام محلى « 4 » در كوفه ) به دار كشيدند وسرش را براي هشام به دمشق فرستادند . سرش نيز بر دروازهء دمشق نصب گرديد . « 5 » زيد به عنوان فردى كه در مكتب امامان أهل بيت عليهم السلام رشد كرده وپرورش يافته بود به امامت آنان معتقد بود وايشان را جانشين جدش پيامبر صلى الله عليه وآله مىشناخت . عمرو بن خالد مىگويد زيد فرمود :