تاريخ از ديدگاه قرآن و نهج البلاغه (فارسى) — صفحة 84

سلسله قوانين كلى است ولى با اين وصف درهمهء موارد دربارهء انسان مشابه صورت مىگيرد . بنابراين ، بررسى فلسفى در تحولات تاريخ ، افزون بر اين كه ما را با آنچه كه در گذرگاه قرون و اعصار ، رخ داده ، آشنا مىسازد ، مىتواند براى حيات آگاهانهء آينده نيز آماده نمايد و ما را با شناخت كُلّيّات ارتباط انسان با خويشتن و جهان ، برخوردار سازد . افزون بر آن ، حكمتِ نقل قِصص مختلف جامعه‌ها و اقوام و افراد گذشته در قرآن اين است كه ديگران از اعمال و پيامدهاى كار اقوام پيشين درس بگيرند و عبرت‌آموزند و اين در صورتى ممكن است كه يك واقعهء تاريخى پديده‌اى منحصر به فرد و متعلّق به يك جامعهء خاصّ نباشد ، بلكه بتواند در جوامع ديگر نيز تكرار شود : « 1 » « انَّ فى ذلِكَ لَعِبْرَةً لِمَنْ يَخْشى » « 2 » در آن [ داستان موسى و فرعون ] براى هر كه بترسد عبرتى هست . به‌علاوه از نظر قرآن عمل شخص در خود وى خلاصه نمىشود بلكه رنگ جمع به خود مىگيرد و بايد با ديد « جامعه‌شناختى » به آن نگريست بدين معنا كه اگر افراد يك جامعه به عملى خاصّ دست بزنند ، آثار خوب يا بدِ آن ، بر همهء افراد دامنگير مىشود : « وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرى آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَيْهِمْ بَرَكاتٍ مِنَ السَّماءِ وَالْأَرْضِ » « 3 » اگر مردم شهرها [ و جامعه‌ها ] ايمان مىآوردند و پرهيزگار مىشدند بركاتى از آسمان و زمين بر آنان مىگشوديم . عكس آن امر هم صحيح است يعنى : اگر افراد يك جامعه راه كفر ، نفاق ، و ظلم در پيش گيرند پيامدهاى نامطلوب اين افعال گريبانگير همهء افراد جامعه مىگردد مانند اينكه اگر يك يا چند نفر اصول بهداشتى را رعايت نكنند و مردم نيز به مبارزه برنخيزند ، بيماريهايى كه شيوع مىيابد همهء جامعه را مبتلا خواهد ساخت . « 4 » و اين خود پيام خاص قرآن است كه مىفرمايد :