و از نظر « ايجى » عبارت است از : « آشنايى با اوضاع و احوال جهان » « 1 » و نظر « سخاوى » چنين است : « علم به اوضاع و احوال انسان و زمان ، در چهارچوبى عام . » « 2 » برخى ديگر بر اين عقيده‌اند كه تاريخ عبارت است از : « حوادث و رويدادهايى كه به وجود آمده و در نقطه‌اى از زمان از ميان رفته‌اند . » « 3 » مقصود از تاريخ بويژه تاريخ « علمى و آموزنده » صرف روايت و نقل وقايع نيست بلكه هدف اصلى فراهم آوردن موادّى است تا قوانين كلّى كه در پشت اين رويدادها نهفته است به دست آيد . « 4 » پس گردآورى اطلاعات دربارهء حوادث مهم در راه مقصودى كه تاريخ دنبال مىكند ، گام اوّل است نه رسالت نهايى آن . و اين نوع برداشت ، تاريخ را تنها قوّهء حافظهء نوع انسان و وسيله‌اى براى ضبط حوادث معرفى مىكند و نمىتواند آن را در قلمرو علم قرار بدهد . « 5 »