ذكر ( ياد ) « 1 » و مادّهء « قول » « 2 » استفاده كرده است . ب - تاريخ به مفهوم گاه‌شمارى آن ، در آغاز شكوفايى اسلام و در دههء اوّل هجرى توسط رسول اكرم در فرهنگ اجتماعى و زبان مردم متداول شد . « 3 » و از سال اوّل هجرى ، شمارش ايّام ، ثبت رويدادها ، قراردادها و عهدنامه‌هايى كه پيامبر اسلام با اقوام و قبايل مىبست با سال و ماه هجرى معيّن گرديد . « 4 » معاهدهء او با يهوديان « مقناوى » و « بنىحبيبه » و برادران و خويشاوندان سلمان در شيراز از جملهء آنهاست . « 5 » ج - در زبان فارسى نيز اصطلاح « تاريخ » به همان معنا و مفهوم كه در زبان عربى وجود دارد ، كاربرد پيدا كرده و در متون كهن به‌كار رفته و امروز نيز همان معنا را داراست . « 6 »

پيش از پرداختن به نظر قرآن دربارهء تاريخ ، به نظريات برخى از مورّخان و انديشمندان مىپردازيم تا ببينيم تاريخ از نظر آنها چگونه تعريف و تفسير شده است و با بينش قرآن تا چه حدّ نزديك است ، مقصود از تاريخ در اين كتاب بررسى سرگذشت انسانهاست نه دگرگونيهاى يك حوزهء هستى در طول زمان همانند مطالعهء پيدايش و تحوّلات حيات ( زيست شناسى ) يا مطالعهء دگرگونيهاى زمين ( زمين شناسى ) . « 7 » تاريخ در نظر « مقريزى » مورخ مشهور عبارت است از : « خبر دادن از آنچه در گذشته در جهان رخ داده‌است . » « 8 »