تاريخ از ديدگاه قرآن و نهج البلاغه (فارسى) — صفحة 125

فرماندهى اطاعت نكردند و به طمع برخوردارى از غنايم جنگى ، تنگهء حساس و سوق‌الجيشى را ترك گفتند و پايين آمدند و دشمن از فرصت استفاده كرده و از همانجا غافلگيرانه به قلب لشكر اسلام نفوذ كردند و خاطرهء تلخى در تاريخ مسلمانان پديد آوردند . قرآن اين حادثه را قانونمندانه تحليل مىكند تا بر همگان معلوم گردد كه پيروزى حق الهى و حتمى يك مسلمان در هر شرايط نيست و شكست هم همواره مربوط به دشمن نيست . پيروزى و شكست بر حسب علل و اسباب طبيعى از يك سو و امداد الهى از سوى ديگر ( و درشرايط خاص ) است . « 1 » « انْ يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِثْلُهُ وَ تَلْكَ الْايَّامُ نُداوِلُها بَيْنَ النَّاسِ » « 2 » اگر ( در ميدان احد ) به شما جراحتى رسيد ( و ضربه‌اى وارد شد ) به آن جمعيت نيز ( در ميدان بدر ) جراحتى همانند آن وارد گرديد . و ما اين روزها ( ى پيروزى و شكست ) را در ميان مردم مىگردانيم . دولت و سعادت گاهى براى يك گروه است و گاهى براى گروه ديگر و جاى تعجب نيست كه اين پيروزى گاهى براى حق باشد ، گاهى براى باطل ، زيرا گردش ايام ، سنتى از سنن الهى است و طبق مصالح عالى كه عقلها از درك تمام جهات آن عاجزند در بين مردم در گردش است بدون اينكه در يك جا متوقف شود و قوم ديگرى را محروم نمايد . و اين موضوع منافاتى با پيروزى حتمى حق بر باطل ندارد زيرا حق در فراز و نشيبهاى مختلف قرار مىگيرد و سرانجام به پيروزى مطلق مىرسد . « 3 »