تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تاريخ از ديدگاه قرآن و نهج البلاغه (فارسى) — صفحة 124

مساهمون:

ص١٢٤

عذر شرعى در برابر ستم سكوت كردند چراكه اين امر خاصيت و بازتاب حوادث اجتماعى و جريان سنت است . « وَاتَّقوُا فِتْنَةً لاتُصيبَنَّ الَّذينَ ظَلَموُا مِنْكُمْ خاصَّةً » « 1 » و از فتنه‌اى بپرهيزيد كه تنها به ستمكاران شما نمىرسد . ( بلكه همه را فرا خواهد گرفت چرا كه ديگران سكوت كردند . ) حضرت على عليه السلام مىفرمايد : اى مردم ! رضايت و نارضايتى ( بر عملى ) موجب وحدت پاداش و كيفر مردم مىگردد ( كسانى كه راضى به آن عملند در كيفر و پاداش شريكند ) ناقهء ثمود را يك نفر بيشتر پى نكرد ، اما عذاب و كيفر آن ، همهء قوم ثمود را فراگرفت ، زيرا همه به عمل او راضى بودند ، خداوند مىفرمايد : « فَعَقَرُوها فَاصْبَحُوا نادِمينَ » « 2 » آن را پى كردند ولى ( سرانجام پس از نزول بلا ) پشيمان گشتند . سرزمين آنان همچون آهن گداخته‌اى كه در زمين نرم فرو رود ، يك‌باره فريادى برآورد و فروكش كرد ! ( و بدين طريق كيفر اعمال زشت خود را ديدند » . « 3 »

4 - قانون‌مدارى

واقعگرايى و قانونمندى از ديگر ويژگيهاى سنتهاست بدين معنا كه ترقى يا انحطاط فرهنگ و تمدن يا پيروزى و شكست گروهى در جنگ و سياست به صورت تصادفى ، يا يك‌جانبه و بدون محاسبه و خارج از حوزهء « عليّت » نيست بلكه بر اساس واقع‌بينى و بدور از هرگونه محافظه‌كارى است . شكست مسلمانان در جنگ « احد » نمونهء بارزى است در اين‌باره : پيروزى حقِ طبيعى يك جنگجوست و به وجود آمدنش شرايط مساعد و عوامل ويژه‌اى مىطلبد كه بايد منطبق با همان ضوابط و سنن در تكوين و تشريع باشد . مسلمانان در جنگ احد چون نتوانستند خود را با شرايط پيروزى كه اطاعت از فرماندهى و استقامت ، از جملهء آنهاست هماهنگ كنند شكست خوردند . زيرا آنها بطور كامل از
هامش
( 1 ) - انفال ( 8 ) ، آيهء 25 .
( 2 ) - شعرا ( 26 ) ، آيهء 157 .
( 3 ) - نهج البلاغه ، صبحى صالح ، خطبهء 201 ، ص 319 .