در گذشته ، به علل متعدّدى ، از جمله بدين علّت كه شيعيان كمتر درگير سياست بودند ، بيشتر با نگاه عاطفى به عاشورا نگريسته مىشد . اما در عصر حاضر ، به علل متعدّدى ، از جمله بدين علّت كه شيعيان درگير سياست شدهاند ، گذشته از نگاه عاطفى به عاشورا ، نگاه سياسى هم به آن مىشود . تفاوت اين دو ديدگاه بسيار است : در نگاه عاطفى به عاشورا ، فقط به « مصيبت » امام حسين ( ع ) نگريسته و بر آن گريسته مىشود . اما در نگاه سياسى ( سياسى - عاطفى ) به عاشورا ، هم به مصيبت آن حضرت و هم به « سياست » و « مبارزهء » او نگريسته مىشود . در نگاه عاطفى به عاشورا ، چندان به مصيبت امام حسين ( ع ) چشم دوخته مىشود كه هدف سياسى آن حضرت تحتالشّعاع قرار مىگيرد و مغفول مىماند . اما در نگاه سياسى به عاشورا ، مصيبت امام حسين ( ع ) با عنايت به سياست او تفسير مىشود و به روشنى مشخص مىگردد كه آن حضرت با چه انگيزه و براى كدام هدف متحمّل آن همه مصيبت شد . در نگاه عاطفى به عاشورا ، فقط براى امام حسين ( ع ) عزادارى مىشود و به اهداف آن حضرت عنايت نمىشود . اما در نگاه سياسى به عاشورا ، به اهداف امام حسين ( ع ) عنايت بليغ مىشود و عزادارى نيز ابزارى براى تحقّق اهداف آن حضرت مىگردد . مختصر اينكه در نگاه سياسى - عاطفى به عاشورا ، قيام امام حسين ( ع ) يك قيام اختصاصى و قضيّهء شخصيّه نيست ، بلكه قيامى است الگو كه همگان بايد از آن پيروى كنند .
تفاوت ديد گذشتگان و معاصران به قيام امام حسين ( ع ) از محتواى كتابهايشان دانسته مىشود . در گذشته ، قيام امام حسين ( ع ) بيشتر با واژههاى ذيل نوشته مىشد و اين واژهها در كتابها بسامد و تواتر داشت و محور و كليد واژهها بود : بكاء ( گريستن ) ، دمع ( اشك ) ، مصيبت ، حزن و غم ، بلاء و ابتلاء ، عزاء ، ماتم ، تشنگى ، اسارت . امّا امروزه ، قيام امام حسين ( ع ) بيشتر با واژههاى ذيل نوشته مىشود و اين واژهها در كتابها بسامد دارد و محور و كليد واژه است : آزادى و آزادگى ، انقلاب ، نهضت ، قيام ، مبارزه ، جهاد ، امر به معروف ، نهى از منكر ، اصلاح ، حكومت ، سياست ، عدالت .
حتّى با تأمّل در عنوان كتابهاى گذشتگان و معاصران ، تفاوت ديدگاه آنها روشن مىشود . بنگريد كه اين عنوانها از گذشتگان است : طريق البكاء ، طوفان البكاء ، محيط البكاء ، عمّان البكاء ، امواج البكاء ، رياض البكاء ، مفتاح البكاء ، منبع البكاء ، مخزن البكاء ، معدن البكاء ،
عاشورا شناسى (فارسى) — صفحة 475
مساهمون: پژوهشكده تحقيقات اسلامى
ص٤٧٥