تاريخ تشكيل مجالس عزادارى
جماعتى كه از تاريخ اسلام اطلاع كافى ندارند ، توهم كردهاند كه تشكيل مجالس عزادارى و حتى ساختن اشعار و مرثيه از زمان صفويه وجود گرفته است و اين توهم خود را به صورت يك حقيقت تاريخى مىگويند و مىنويسند . خدا كند كه در اين امر ، همان اشتباه صرف باشد و عمدى در كار نباشد . حقيقت مطلب اين است ، كه تشكيل مجلس عزا و اقامه مجامع سوگوارى واقعه كربلا ، بلافاصله از همان زمان وقوع شروع شده ، كه تا زمان حاضر ادامه يافته است .
انكار نمىكنم كه صفويه در ترويج تشيع و اقامه مراسم عزادارى اهتمام بسيار ورزيدند ؛ اما اين كه تشكيل اين مجامع مولود آن زمان باشد ، به كلى خلاف واقع است . همچنين ساختن اشعار مراثى كه در ابتدا به عربى بود و بعد از آن به فارسى هم رواج يافت ، كه از همان زمان وقوع حادثه شروع شده بود .
نخستين كسانى كه وقايع عاشورا را بيان مىكردند و دل سنگ را مىگداختند . حضرت زينب ( س ) و حضرت سجاد ( ع ) بودند . رواياتى كه از حضرت سجاد ( ع ) در اين باره منقول است ، از همه روايات معتبرتر و موثقتر است ؛ زيرا آن حضرت هر چه كه مىفرمود ، نتيجه مشهودات خود او بود . به قول بيهقى ، از ديدار خود مىفرمودند ، نه از شنيدهها و منقولاتش .
( ضمن آن كه شنيدههاى آن بزرگوار نيز مانند ديدههايش معتبر و به دور از خدشه است . )
أبو مخنف ازدى صاحب مقتل معروف كه اصل آن از بين رفته است و منقولاتش در كتبى از قبيل طبرى و غير آن باقى مانده است ، از رجال نيمه اول قرن دوم هجرى و از اصحاب امام جعفر صادق ( ع ) ( متولد 83 متوفاى 148 ) بود و از اين جا معلوم مىشود كه زمينه مقتل نويسى يعنى تاريخ روز كربلا از پيش يعنى از زمان همان حادثه فراهم شده بود ؛ كه أبو مخنف توانست يك كتاب درباره سرگذشت يوم الطف بنويسد .
معروف است كه چون اهل بيت طهارت و عصمت به مدينه بازگشتند ( حركت اهل بيت از شام به مدينه على المعروف روز بيستم ماه صفر شصت و يك هجرى بود ) ، در نزديكى مدينه اقامت مختصرى كردند و اهالى مدينه به استقبال شتافتند . يكى از كسانى كه به استقبال آمده بود ، بشير بن جذلم بود . چون حضرت سجاد ( ع ) او را ديدند و شناختند ، فرمودند : اى بشير پدرت شاعر بود آيا تو هم از شاعرى بهرهاى دارى ؟ بشير گفت : بلى ! من نيز خود