و لُبِسَ الْاسْلامُ لُبْسَ الفَرْوِ مَقْلُوباً . « 1 » امام على عليه السلام
تحريك و تشديد تعصّبات قومى و نژادى
معاويه علاوه بر تبعيضهايى كه در زمان خليفهء دوم و سوم در مورد مسلمانان اجرا مىشد ، به اقدامات جديدى نيز در اين زمينه دست زد كه به بعضى از آنها اشاره مىشود .
ايجاد اختلاف بين قبايل
معاويه براى جلوگيرى از اتّحاد قبايل و مشغول ساختن آنها به يكديگر ، تعصّبات قومى و نژادى را احياء نمود . او با نفوذ زيادى كه در شعرا داشت ، آنها را تشويق نمود درباره موضوعاتى مانند تفاخر به امتيازات قبيله و خودستايى و هجو قبايل ديگر چنان كه در عصر جاهليت ميان قبايل مرسوم بود شعر بسرايند . « 2 » اوضاع جامعه اسلامى از نظر عصبيّت قومى در عصر اموىها به جايى رسيد كه
هامش
( 1 ) - نهجالبلاغه ، خطبهء 108 . اسلام را همچون پوستينى ، وارونه پوشيدند ، [ براى اينكه مردم را واژگونه كنند اسلام را واژگونه خواهند كرد . ]
( 2 ) - ارزيابى انقلاب حسين عليه السلام ، صافى ، ص 101 به نقل از تاريخ الشعوب الاسلاميه ؛ برو كلمان ، ج 1 ، ص 148 .