خود و رسولش مترتّب گردانيده ، نه بر چيز ديگر و آراء ديگر ؛ و تحذير از فشل و نزاع را بر اساس مخالفت با دستور خود و رسولش قرار داده است . پس ميزان براى عمل صرفاً امضاء و رضايت حضرت حق و رسول او مىباشد ؛ چنانچه در آيهء شريفه مىفرمايد :
( وَ ما آتاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا ) . [ 1 ]
و مقتضاى حكم عقل نيز چنين است ، زيرا اطاعت از خدا و رسول اطاعت از حقّ مطلق و كمال محض است ، و لذا مىتواند مربّى و مزكّى و موجب رشد و كمال گردد ، امّا اطاعت از حكم و رأى ساير افراد ، گرچه به مرتبهاى از كثرت و ازدياد برسد فاقد اين خصيصه و امتياز است و چيزى جز فزونى نقصانى بر يكديگر و ضعفى مضاعف نخواهد بود ؛ و آرائى كه مبتنى بر عقول ناقصه و آراء فاسده و انظار دانيه باشد ، كثرت آنها رفع ضعف و نقصان و دنائت آن را نمىكند ؛ و در آيات شريفه خداى متعال بر اين نكته تأكيد و اصرار مىورزد .
نهى آيات از متابعت عقول ناقصه
چنانچه مىفرمايد :
( وَ إِنْ تُطِعْ أَكْثَرَ مَنْ فِى الْأَرْضِ يُضِلُّوكَ عَنْ سَبيلِ اللَّه ) . [ 2 ]
و يا اينكه در آيهاىديگر مىفرمايد :
( وَ لَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْواءَهُمْ بَعْدَ ما جاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ ما لَكَ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَلِىٍّ وَ لا واق ) .
و يا آيهء شريفه :
( وَ أَنِ احْكُمْ بَيْنَهُمْ بِما أَنْزَلَ اللَّهُ وَ لا تَتَّبِعْ أَهْواءَهُمْ وَ احْذَرْهُمْ أَنْ يَفْتِنُوكَ عَنْ بَعْضِ ما أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْك ) . . .
و بطور كلّى در آيهاى ديگر افتراق و بينونت حقّ را از اهواء باطله در هر
هامش
[ 1 ] - سوره الحشر ( 59 ) قسمتى از آيه 3 7 - سوره الرّعد ( 13 ) ذيل آيه 37
[ 2 ] - سوره الأنعام ( 6 ) صدر آيه 4 116 - سوره المآئدة ( 5 ) صدر آيه 49