اين عالم در چهل سال است . چنانچه وارد است كه عقل انسان در چهل سالگى به قدر استعداد هر كسى كمال مىپذيرد . و از به دو دخول او در اين عالم در نموّ است تا سى سالگى ، و ده سال بدن او در اين عالم واقف است ؛ و چون چهل سال تمام شد سفر عالم طبيعت تمام است و ابتداى مسافرت به عالم آخرت است . و هر روز و هر سال جزوى از آن بار سفر بندد و از اين عالم رحلت كند . قوّت او سال به سال در كاهيدن است ، و نور سمع و بصر در نقصان ، و قواى مادّيه در انحطاط ، و بدن در ذبول ؛ چه مدّت سفر و اقامت او در اين عالم در چهل سال تمام شد . . . [ 1 ]
و همچنين در حديثى كه رسيده است كه از چهار جهت خانه هر كس تا چهل خانه همسايهاند . چون اين عدد تمام شد گويا از عالم هم جدا گشتند . و تأويل آن در مناسبت و جوار از جهاتِ قواى اربعه است ، كه عقليّه و وهميّه و شهويّه و غضبيّه است . و هر كه چهل مرحله از مراحل اين قوا از ديگرى دور نشود از عالَم آن خارج نشده و با يكديگر جوار دارند . . . 2
تذييل مرحوم علّامه طهرانى بر كلام سيّد بحرالعلوم
مرحوم والد ما حضرت علّامه سيّد محمّد حسين حسينى طهرانى قدّس الله نفسه در تذييل بر اين فقرات در « رسالهء سير و سلوك منسوب به بحرالعلوم » چنين فرمودهاند :
مراد مصنّف آنست كه انسان از چهار طرف گرفتار قواى اربعهء عقليّه و وهميّه و غضبيّه و شهويّه است . و تا از هر كدام از آنها تا چهل منزل دور نشود به مقام فناء فى الله نخواهد رسيد . چون
هامش
[ 1 ] ، 2 - همان مصدر ، ص 30 و 36