كلمهء ربّانى مشتق از ربّ بمعنى پروردگار مدير و مربّى و هدايت كننده است .
به خداى متعال از اين نقطه نظر ربّ گفته مىشود ، زيرا خلق را كه بر اثر حكمت بالغهء خود بيافريد آنانرا بسوى نقطه عروج و فعليّت استعدادهاى ذاتى آنان و كمالاتشان تربيت فرمود ؛ و الّا به صرف جنبهء خلقت بدون استمرار نزول فيض موجب كمال ، اطلاق ربّ بر پروردگار صحيح نيست .
حضرت موسى على نبيّنا و آله و عليه السّلام خطاب به فرعون مىفرمايد :
« رَبُّنَا الَّذِى أَعْطَى كُلَّ شَىْءٍ خَلْقَهُو ثُمَّ هَدَى » .
[ 1 ]
« پروردگار ما ذات مقدّسى است كه خلقت و آفرينش و وجود كمالى اوّل را به ماهيّت اشياء افاضه فرمود ، آنگاه به وجودات مترتّبه و كمالات متواليه و متعاقبهء بر جهت خلق آنانرا تربيت و هدايت كرد . »
و يا از قول حضرت هود على نبيّنا و آله و عليه السّلام مىفرمايد :
« مَا مِن دَآبَّةٍ إِلَّا هُوَ ءَاخِذٌ بِنَاصِيَتِهَآ إِنَّ رَبّى عَلَى صِرَ طٍ مُّسْتَقِيمٍ » . [ 2 ]
« هيچ موجود جاندارى نيست مگر اينكه خداى متعال زمام امور حيات و استمرار بقاء او را به دست قدرت و سلطهء خويش قرار داده است و او را بسوى نقطهء مقرّره از سير كمالى خود هدايت مىكند . بدرستيكه پروردگار من هميشه بر راه مستقيم و صراط متين و متقن حركت مىكند . »
مرحوم حاجى سبزوارى - رحمة الله عليه - در « منظومه حكمت » خود مىفرمايد :
أَزِمَّةُ الْأُمورِ طُرًّا بِيَدِهِ * وَ الْكُلُّ مُسْتَمِدَّةٌ مِنْ مَدَدِهِ [ 3 ]
« زمام همه امور از كائنات و هر چه كه اطلاق لفظ موجود بر آن صحيح مىباشد به
هامش
[ 1 ] - سوره طه ( 20 ) ذيل آيه 50 .
[ 2 ] - سوره هود ( 11 ) ذيل آيه 56 .
[ 3 ] - شرح منظومه ، طبع ناصرى ، ص 3 .