غزّالى گويد : سزاوار است كه در موقع دعا از دعاهائى كه روايت شده تجاوز نكند ، چون ممكن است انسان چيز ديگرى بخواهد كه مصلحت او در آن نباشد ؛ و روى همين معنى در خبر يا در اثر وارد است كه به علماء حتّى در بهشت هم مردم نيازمندند . به علّت آنكه چون به مردم در بهشت گفته شود چه مىخواهيد و چه تمنّى داريد ؟ نمىدانند چه تمنّا كنند ، مگر آنكه از علماء بپرسند .
و [ قد ] قالَ صَلَّى اللهُ عَلَيهِ و آلِهِ و سَلَّمَ : إيّاكُم و السَّجْعَ فى الدُّعاءِ ! حَسبُ أحَدِكُم أن يَقولَ : اللّهُمَّ إنّى أسئَلُكَ الجَنَّة و ما قَرَّبَ إلَيها مِن قَولٍ و عَملٍ ، و أعوذُ بِكَ مِنَ النّارِ و ما قَرَّبَ إلَيها مِن قَولٍ و عَملٍ ! [ 1 ]
تا آنجا كه مىگويد : بدان مراد از سجع همان تكلّف و زحمت سياق عبارات است ؛ اين منافات با تضرّع و تخشع دارد ، نه آنكه مراد كلمات متوازنه باشد . اگر انسان در دعا كلمات فصيح و بليغى متوازن و متشابه با قافيههاى صحيح نيز بياورد ولى بدون تكلّف باشد و به خضوع و خشوع او ضررى نرسد به هيچ وجه اشكال ندارد ؛
كَقَولِهِ صَلَّى اللهُ عَلَيهِ و آلِهِ : أسألُكَ الأمنَ يَومَ الوَعِيدِ و الجَنَّة يَومَ الخُلُودِ و مَعَ المُقَرَّبِينَ الشُّهُودِ و الرُّكَّعِ السُّجُودِ و المُوفِينَ بِالعُهُودِ إنَّكَ رَحِيمٌ وَدُودٌ و أنتَ تَفعَلُ ما تُرِيدُ ! [ 2 ]
هامش
1 - [ رسول خدا صلّى الله عليه و آله و سلّم فرمودند : مبادا در دعا بخواهيد به وزن و قافيه الفاظ بپردازيد و همين مقدار كه بگوئيد : خداوندا از تو درخواست مىكنم بهشت را نصيبم فرمائى و آنچه مرا از گفتار و عمل به آن مىرساند روزى نمائى و پناه مىبرم به تو از آتش دوزخ و آنچه از گفتار و كردار كه مرا به آن نزديك مىسازد . مترجم ]
2 - [ مانند كلام رسول خدا صلّى الله عليه و آله و سلّم : خداوندا از تو درخواست امان مىكنم در روز هول و هراس ، و بهشت را تقاضا مىكنم در روز بىپايان قيامت ، و مصاحبت با مقرّبين كه شاهد مراتب فضل و اكرام تو هستند ، و همنشينى با ركوع كنندگان و سجده كنندگان را ، و كسانى كه به عهد با پروردگار خويش ثابت و استوار باقى ماندند . بدرستى كه تو رحيم و بسيار با محبّت و لطف هستى . و تو هرچه را كه مشيّتت تعلّق بگيرد ، انجام خواهى داد . مترجم ]