مُقدّرات تماماً رحمت و بركت و عزّت و فلاح است ، نعمت مادّى و معنوى ريزش خواهد نمود و نقمت رخت بر خواهد بست ؛ و اگر انسان باطن خود را به گناه آلوده كند در مقام بُعد و دورى قرار مىگيرد و با آن نفس كلّى متّصل نمىگردد ، و نه تنها حاجتش برآورده نمىشود بلكه نقمت و هلاكت و معيشت ضنك و فقر و مرض و قحط و بلا و امراض معنوى سراپاى او را احاطه مىكند : وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرى آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَيْهِمْ بَرَكاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ وَ لكِنْ كَذَّبُوا فَأَخَذْناهُمْ بِما كانُوا يَكْسِبُون . [ 1 ]
از اين آيه استفاده مىشود كه خداوند تقوى و ايمان را در سلسلهء نزول بركات معنوى و مادّى قرار داده است ، و خلاف آن كه تكذيب و تمرّد باشد آن را موجب اخذ به قدرت و نزول نقمت شمرده است : ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ لَمْ يَكُ مُغَيِّراً نِعْمَة أَنْعَمَها عَلى قَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ وَ أَنَّ اللَّهَ سَميعٌ عَليم [ 2 ]
علّت تبديل بلاء و قضاء الهى بوسيلهء دعا
اگر نعمت خارجى بر مردم تغيير كرد و رحمت و بركت از بين رفت بايد علّت آن را در تغيير حالات نفسيّهء مردم جستجو نمود ؛ چون آنها حالات خوش خود را تبديل به سيّئه و گناه نمودند رحمت و بركت نيز تبديل به نقمت و گرفتارى مىشود : إِنَّ اللَّهَ لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ وَ إِذا أَرادَ اللَّهُ
هامش
1 - سوره الأعراف ( 7 ) آيه 96 : [ و اگر چنانچه اهل شهرها و قريهها ايمان مىآوردند و تقوى پيشه مىساختند ؛ ما هر آينه بركتهاى خود را از آسمان و زمين به روى آنها مىگشوديم و ليكن پيغمبران را تكذيب كرده و دروغ دانستند ، ما هم آنان را بسبب آنچه ( گناهان و سركشيها كه ) مىكردند ( به عذاب سخت ) گرفتيم . ]
2 - سوره الأنفال ( 8 ) آيه 53 : [ و اين به جهت آنست كه خداوند هيچگاه منهاجش بر آن قرار نگرفته است كه : نعمتى را كه به قومى ارزانى داشته است آن را تغيير دهد ، تا آن زمانى كه ايشان آنچه را كه در نفوس خود آنهاست تغيير دهند . و خداوند شنوا و داناست . ]