اى ابو ذر ! يك ساعت نشستن براى گفتگوى علمى ، براى تو ، از عبادت يك سال كه روزش را روزه بدارى و شبش را به نماز بِايستى ، بهتر است .
افزون بر اين حديث ، منابع حديثى ، احاديث بىشمارى از اهل بيت عليهم السلام نقل كردهاند كه مىرسانَد آموختن دانش ، به مراتب ، برتر از عبادت است ؛ « 1 » ليكن براى روشنتر شدن اين موضوع ، توجّه به چند مطلب ، ضرور است :
الف برترىِ كدام علم بر كدام عبادت ؟
از ديدگاه فقهى ، " آموختن علم " ، احكام پنجگانه را دارد و بررسى متن احاديث فراوانى كه علم را برتر از عبادت مىدانند ، به روشنى مىرساند كه مقصود ، برترىِ آموختن واجب يا مستحب بر عبادات مستحب است . « 2 »
ب نقش عبادت در پيدايش نور علم
از نگاه متون اسلامى ، عبادات ، نقشى بنيادى در پيدايش و تداوم فروغ علم دارند . « 3 » از اين رو ، هدف احاديثى كه علم را برتر از عبادت مىدانند ، تضعيف يا انكار نقش سازنده عبادت نيست ؛ بلكه تأكيد بر همراه ساختن عبادت با علم و بر حذر داشتن از عبادتِ ناآگاهانه است كه نه تنها بىارزش ، بلكه خطرآفرين است .
ج سيره اهل بيت عليهم السلام
بررسى و تأمّل در سيره عملى اهل بيت عليهم السلام درباره شب قدر و عنايت ويژه آنان به عبادت و ذكر در شبهاى نوزدهم ، بيست و يكم و بيست و سوم ، و توجّه به
هامش
( 1 ) ر . ك : علم و حكمت در قرآن و حديث : بخش پنجم / فصل دوم : برترى دانشجويى بر عبادت .
( 2 ) ر . ك : علم و حكمت در قرآن و حديث : بخش پنجم / فصل دوم : نكتههايى درباره برترى دانش بر عبادت .
( 3 ) ر . ك : علم و حكمت در قرآن و حديث : بخش سوم / فصل چهارم : مبادى الهام ، دانشنامه عقايد اسلامى : ج 2 ص 481 ( فصل چهارم / خاستگاه الهام ) .