بر اين اساس ، جدا كردن حكم شب قدر از حكم روز اوّل ماه ، درست نيست . حال اگر استدلال نظريّه سوم را بپذيريم و شب قدر را يك " بيست و چهار ساعت " بدانيم ، به همين گونه مىتوان با روز اوّل ماه نيز برخورد كرد و آن را در همه مناطق و سرزمينها يكى شمرد ، بخصوص كه اطلاق احاديث هم مؤيّد آن است . در نتيجه ، اين نظريّه با نظريّه دوم ، يكى مىشود .
البتّه به نظر ما ، نظريّه دوم ، به ظواهر قرآن و احاديث و به مقتضاى عقل و اعتبار ، نزديكتر است ، چنان كه معتقديم گذشته از همه استدلالهايى كه براى تعيّن و وحدت ليلة القدر شده ، اهمّيت فوق العاده اين شب بزرگ ، اقتضا مىكرده كه اهل بيت عليهم السلام بخصوص هنگامى كه در اثر فتوحات بزرگ ، اسلام تا دورترين ممالك جهان پيشروى كرده بود متعدّد بودن شب قدر را تذكّر دهند .
با اين همه ، با عنايت به نظريّه مشهور ، رعايت احتياط ، بىترديد ، موجب بهرهگيرى بيشتر از بركات ماه رمضان خواهد شد .
و خوشا آنان كه از اين نعمت برخوردارند كه براى شناخت و تعيين شب قدر ، نيازى به اين گونه حرفها ندارند و با چشمِ دل ، حقايق شب قدر و فرود آمدن فرشتگان و " روح " را مىبينند و از بركات آن به بهترين شكل ، بهرههاى سرشار مىبرند . نعمتى كه اينان از آن برخوردارند ، به شناخت شب قدرْ پايان نمىگيرد ؛ بلكه در تعيين اوّل ماه نيز چنيناند و نيازى به استهلال و گواهىِ شاهدان و بهرهگيرى از ابزارهاى علمى و نجومى ندارند . عارف بزرگوار و فقيه وارسته ، سيّد بن طاووس رحمهاللّه ، اين حالت را چنين توصيف مىكند :
بدان كه وقتى خداوند بخواهد مراد خود را به بندگانش بفهمانَد ، آن منحصر به ادراك عقلى يا نگاه شرعى نيست ؛ چرا كه خداوند ، قدرت ذاتى دارد و مىتواند
حكمت نامهء پيامبر اعظم ص (فارسى) — صفحة 308
مساهمون: محمد الريشهري
ص٣٠٨