آفريده خداوند متعال است « 1 » وآثار وپيامدهايى دارد كه از آنها به " سپاهيان ناداني " ( در برابر " سپاهيان خرد " ) تعبير شده است . « 2 »
وجه تسميه اين نيرو به " جهل " ، دقيقا همان وجه تسميه ناميدن نيروى مقابل آن به " عقل " است . اين نيرو ، نامهاى ديگرى نيز دارد كه شرح آن در مبحث " آفرينش ناداني " آمد .
چنان كه در باب اوّل از " نشانههاى خرد " آمد ، همه زيبايىهاى اعتقادي ، اخلاقى وعملي ( مانند : خير ، علم ، معرفت ، حكمت ، ايمان ، عدالت ، انصاف ، الفت ، رحمت ، مودّت ، رأفت ، بركت ، قناعت ، سخاوت ، امانت ، شهامت ، حيا ، پاكيزكى ، اميد ، پيماندارى ، صدق ، بردبارى ، شكيبايى ، فروتنى ، غنا ونشاط ) از سپاهيان خرد ، شمرده شدهاند .
در مقابل آنها نيز همه زشتىهاى اعتقادي ، اخلاقى وعملي ( مانند : شر ، جهل ، « 3 » حماقت ، كفر ، ستم ، جدايى ، قساوت ، قطع رحم ، عداوت ، بغض ، غضب ، مَحق ، حرص ، بخل ، خيانت ، كودنى ، جَلع ، پردهدرى ، پليدى ، نااميدى ، خيانت ، دروغگويى ، ناشكيبايى ، بىتابى ، تكبّر ، فقر وكسالت ) از سپاهيان ناداني ، شمرده شدهاند .
انسان در انتخاب وپرورش هر يك از اين دو نيرو وپيروى از آن ، آزاد است . أو مىتواند از نيروى خرد خود پيروى كند وبا احياى آن ، نيروى ناداني ويا نفْس
هامش
( 1 ) ر . ك : دانشنامه عقايد اسلامى : معرفتشناسى / بخش دوم : خرد / فصل يكم : شناخت خرد / آفرينش خرد وناداني .
( 2 ) ر . ك : دانشنامه عقايد اسلامى : معرفتشناسى / بخش دوم : خرد / فصل پنجم : نشانههاى خرد / سپاهيان خرد وناداني .
( 3 ) مقصود از جهلي كه از " سپاهيان ناداني " شمرده مىشود ، جهلي است كه از جهل به معناى چهارم كه جهل اصلى ودر مقابل " خرد " است سرچشمه مىگيرد ودر مقابل " علم " قرار دارد .