امّاره وشهوت را بميراند « 1 » وبا پرورش سپاهيان خرد ، به مقصد اعلاى انسانيت برسد وخليفه خداوند متعال شود ، ونيز مىتواند با پيروى از نيروى ناداني وپرورش سپاهيان آن ، به أسفل السافلين ، سقوط كند . « 2 »
دو نكته قابل توجّه
با عنايت به اين شرح ، دو نكته مهم وقابل توجّه روشن مىگردد :
1 . خطرناكترين جهل
هر چند اسلام با جهلِ مذموم ، بويژه با مفهوم سوم آن ، به شدّت مبارزه مىكند ، ليكن خطرناكترين جهل از منظر اين مكتب ، جهل به مفهوم چهارم است ؛ يعنى انتخاب راهى كه نيروى ناداني ، انسان را بِدان دعوت مىكند وپيروى از آن ؛ زيرا اگر انسان ، راهى را كه خرد براي أو ترسيم كرده ، انتخاب كند ، بىترديد ، علم وحكمت وساير سپاهيان خرد ، أو را به مبدأ ومقصد انسانيت وراه وصول به آن ونيز همه معارف مفيد وسازنده ، هدايت خواهند كرد وأو به ميزان استعداد وتلاش خود ، به فلسفه آفرينش خويش خواهد رسيد .
امّا اگر انسان ، از روى ناداني ، راهى را انتخاب كرد ، سپاهيان ناداني ، راه شناخت معارف سازنده وحقايق والاي انساني ورسيدن به مقصد اعلاى انسانيت را بر أو مسدود مىنمايند ودر اين حال ، اگر كسى بزرگترين دانشمند روى زمين هم بشود ، دانش أو براي هدايتش سودى نمىبخشد وبيمارى ناداني ، أو را از پاى در
هامش
( 1 ) ر . ك : دانشنامه عقايد اسلامى : معرفتشناسى / ح 647 .
( 2 ) آن گونه كه در قرآن كريم آمده است : " ثُمَّ رَدَدْناهُ أَسْفَلَ سافِلِينَ ؛ سپس أو رأى به پستترين [ مراتب ] پستى باز مىگردانيم " ( تين : آية 5 ) .