اطلَّق فى فتوى ابن بى ذئب حليلتى
و عند بن بى ذئب اهله و حلائله »
باز خطيب آورده است :
« ابن ابى ذئب همهء شبرا به اجتهاد در عبادت و اشتغال به نماز مىبوده به طورى كه اگر به او گفته مىشده است كه فردا رستاخيز به پاست او پيش از آن چه مىكرده انجام نمىداده است . . و به سختى زندگانى مىكرده و شامش نان و زيت بوده يك طيلسان و يك پيراهن داشته كه تابستان و زمستان از آن استفاده مىكرده و از مردان با صرامت و گفتار حقّ بوده . . و حديث را حفظ مىكرده و كتاب و جزوهاى كه در آن نگاه كند نداشته است .
از موارد صرامت و حقگويى او است كه ، به گفتهء احمد بن حنبل ، چون به او خبر رسيده كه مالك بن انس به حديث « البيّعان بالخيار » عمل نمىكند گفته است :
بايد از مالك توبه خواسته شود و اگر توبه نكند گردنش را بزنند .
احمد گفته است : مالك حديث را رد نكرده بلكه آن را بر مطلبى ديگر تأويل كرده است . مردى شامى از احمد پرسيده كه مالك اعلم است يا ابن ابى ذئب ؟
پاسخ داده است :
ابن ابى ذئب در علم برتر است از مالك و اصلح است در دين و اورع است در پارسايى و به پا دارنده تر است حق را در نزد سلاطين از مالك . زمانى ابن ابى ذئب بر ابو جعفر ، منصور ، در آمده و بى اين كه بيمى به خود راه دهد و ترسى از او داشته باشد حق را گفته و گفته است : ستم در دستگاه تو رايج و گسترده شد و حال اين كه تو ابو جعفرى ! در آخر هم خطيب قول ابن ابى فديك را كه وفات ابن ابى ذئب را به سال يك صد و پنجاه و هشت ( 158 ) دانسته نقل كرده و قول ابو نعيم را كه يك صد و پنجاه و نه ( 159 ) دانسته صواب شمرده و سنّ او را هفتاد و نه ( 79 ) و محل قبرش را كوفه گفته است :