سپس فوايدى را كه در تبيين حكمتها و اسرار متشابهات از وى نقل كرديم بر مىشمارد . خواننده محترم خوب است در رفع اين شبهه آن حكمتها و اسرار را به خاطر بياورد و سخن ابن لبان را نيز كه پيشتر ذكر كرديم و پاسخى را كه در رد شبههء پيشين به تفصيل بيان داشتيم بر آن بيفزايد و مجددا آنچه را كه در مبحث هفتم همين كتاب دربارهء موضوعى مشابه همين موضوع نوشتيم از نظر بگذارند .
سيوطى در كتاب الإتقان از بعضى از ملحدان سؤالى را بدين مضمون نقل مىكند كه آيا محكم بر متشابه مزيتى دارد يا خير ؟ اگر بگوييد خير ، خلاف اجماع پاسخ گفتهايد و اگر بگوييد آرى ، اين اصل مورد قبول خويش را كه كلام الهى جملگى يكسان است و بر اساس حكمت نازل شده است نقض كردهايد .
عبد اللّه بكرآبادى به اين سؤال چنين پاسخ مىدهد :
محكم از جهتى مانند متشابه است و از جهتى با آن مغايرت دارد . از آن جهت كه استدلال به وسيله اين دو تنها پس از شناخت حكمت واضع آنها و اينكه خداوند امر زشتى را اختيار نمىكند مشترك و يكسان هستند و از اين جهت كه محكم بنا بر وضع لغوى تنها پذيراى يك وجه از معناست و هركس آن را بشنود بلافاصله مىتواند بدان استدلال كند ، و متشابه براى حمل بر وجه صحيح نيازمند فكر و انديشه است يا يكديگر اختلاف دارند زيرا محكم اصل است و علم به اصل بر علم بر فرع پيشى دارد ، و نيز محكم به تفصيل فهميده مىشود ، اما متشابه جز به صورت مجمل درك نمىشود . « 1 »
به نظر ما به وجه بهترى مىتوان به اين سؤال پاسخ گفت بدين ترتيب كه محكم بر متشابه مزيت دارد ، زيرا محكم نص قرآن و چنان كه گذشت امالكتاب است . و اين اعتراض كه برتر دانستن محكم ناقض اصل مورد اجماع است زيرا طبق اين اصل كلام خداوند سبحان جملگى يكسان بوده و بر اساس حكمت نازلشده از اساس ساقط است . چون مساوات ميان گفتار خداوند صرفا در ويژگىهاى عام قرآن نظير نازل شدن بر پيامبر به حق و بر اساس حكمت ، عبادت به وسيله قرائت آن ، تحدى به وسيله كوتاهترين سورهء آن ، مكتوب بودن در مصحف ، نقل متواتر آن ، حرام بودن حمل و لمس آن بر شخص جنب و . . . است . مساوات در اين خصايص منافاتى با مزيت محكم ندارد چگونه
هامش
( 1 ) . الاتقان ، سيوطى ، ج 2 ، نوع 43 : 32 .