اما كسى كه متشابه را تأويل كند بدين معنا كه آن را بر اساس برهان و استدلال از معناى ظاهرى منصرف سازد ، نه براى طلب فتنه ، بلكه براى جلوگيرى از فتنه و استوار ساختن مردم بر عقايد معارف دينى و ارجاع آنان به محكمات كتاب ، كه داراى نشانههاى واضح و آشكارى است ، در حقيقت هدايتگر و هدايت يافته است . عالمان سلف و خلف و پيشوايان و دانشمندان اين امت همگى بر اين طريقند . بخارى از سعيد بن جبير روايت كرده است كه مردى به ابن عباس گفت :
من در قرآن چيزهايى مىيابم كه متعارض مىنمايد و ابن عباس گفت آنها كدامند ؟ مرد گفت :
« . . . فَلا أَنْسابَ بَيْنَهُمْ يَوْمَئِذٍ وَ لا يَتَساءَلُونَ »
« 1 » و
« وَ أَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلى بَعْضٍ يَتَساءَلُونَ »
« 2 » و
« . . . وَ لا يَكْتُمُونَ اللَّهَ حَدِيثاً »
« 3 » و
« . . . قالُوا وَ اللَّهِ رَبِّنا ما كُنَّا مُشْرِكِينَ »
« 4 » ابن عباس گفت : در نفحه اول رابطه خويشاوندى ميان ايشان نيست و از يكديگر نمىپرسند . در نفحه دوم به يكديگر روى مىآورند از هم مىپرسند اما اينكه گويند « مشرك نبوديم » از آن گويند كه خداوند گناه اهل اخلاص را مىبخشد ، و مشركان [ در رحمت او طمع كرده ] گويند : بياييد بگوييم ما مشرك نبوديم پس ، خداوند بر دهان ايشان مهر مىزند و اعضاى ايشان اعمال آنها را بازگو كرده و در آن هنگام چيزى را از خداوند پنهان نتوانند كرد . « 5 »
از خداوند مىخواهيم كه ما را سلامت بدارد و به راه راست هدايتمان كند ، و بر سرورمان ، محمد ، آن پيامبر امى ، و خاندانش و اصحابش درود فرستد . آمين .
هامش
( 1 ) . « . . . آن روز نسبت و خويشاوندى ميانشان نماند و از حال يكديگر نپرسند . » ( مؤمنون : 101 )
( 2 ) . « . . . و برخى از ايشان بر برخى ديگر روى كرده يكديگر را مىپرسند . » ( صافات : 27 )
( 3 ) . « و سخنى را از خدا پنهان نتوانند كرد . » ( نساء : 42 )
( 4 ) . « . . . گفتند : سوگند به خدا ، پروردگارمان ، كه ما مشرك نبوديم . » ( انعام : 23 )
( 5 ) . صحيح البخارى ، ج 7 كتاب التفسير ، حم السجدة .