اجتماعى مهمى نهفته است كه همواره مردم بايد بدانها متذكر باشند . علاوه بر اين ، تا ابد بىگناهى آن دامان پاك از فراز آسمانهاى هفتگانه بر ما فروخوانده مىشود .
نمونه ديگر فرموده خداوند متعال در ابتداى سوره مجادله است :
« قَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّتِي تُجادِلُكَ فِي زَوْجِها وَ تَشْتَكِي إِلَى اللَّهِ وَ اللَّهُ يَسْمَعُ تَحاوُرَكُما إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ . »
« 1 » تا آنجا كه مىفرمايد :
« . . . وَ تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَ لِلْكافِرِينَ عَذابٌ أَلِيمٌ . »
« 2 » اين سه آيه هنگامى نازل شد كه خوله بنت ثعلبه از اين كه شوهرش ، اوس بن صامت او را ظهار « 3 » كرده است نزد رسول خدا شكايت برد و با آن حضرت به مجادله پرداخته عرض كرد فرزندان خردسالى دارم . اگر آنها را به شويم بسپارم تباه خواهند شد و اگر نزد خود نگاه دارم گرسنه خواهند ماند « 4 » .
3 . متوجه ساختن مسلمانان به خطاهايى كه مرتكب مىشدند و هدايت همزمان آنان به طريق صواب . ترديدى نيست كه خطاهاى مذكور در اوقات مختلفى صورت مىپذيرفت و حكمت ايجاب مىكرد كه قرآن منزل همزمان با وقوع به اصلاح آنها بپردازد . در اين زمينه مىتوان آيات ذيل را به عنوان نمونه ذكر كرد :
« وَ إِذْ غَدَوْتَ مِنْ أَهْلِكَ تُبَوِّئُ الْمُؤْمِنِينَ مَقاعِدَ لِلْقِتالِ . . . »
« 5 » و آيات بعد از آنكه همگى در غزوه احد نازل .
شد تا مسلمانان را از خطاها و اشتباهاتى كه در آن موقعيت خطير و تنگناى سخت مرتكب شدند آگاه سازد و ايشان را ارشاد كند « 6 » . نمونه ديگر اين فرموده خداوند متعال است :
« . . . وَ يَوْمَ حُنَيْنٍ إِذْ أَعْجَبَتْكُمْ كَثْرَتُكُمْ فَلَمْ تُغْنِ عَنْكُمْ شَيْئاً وَ ضاقَتْ عَلَيْكُمُ الْأَرْضُ بِما رَحُبَتْ ثُمَّ وَلَّيْتُمْ مُدْبِرِينَ . ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلى رَسُولِهِ وَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَ أَنْزَلَ جُنُوداً لَمْ تَرَوْها وَ عَذَّبَ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ ذلِكَ جَزاءُ الْكافِرِينَ . ثُمَّ يَتُوبُ اللَّهُ مِنْ بَعْدِ ذلِكَ عَلى
هامش
( 1 ) . « هرآينه خدا سخن آن زن را كه درباره شوى خود با تو گفتوگو و چون و چرا مىكرد و به خداى ناله و شكايت مىنمود شنيد و خداوند گفت و گوى شما را مىشنيد . همانا خداوند شنوا و بيناست . . . و اين مرزهاى - احكام - خداست و كافران را عذابى است دردناك » ( مجادله : 1 و 4 )
( 2 ) . « هرآينه خدا سخن آن زن را كه درباره شوى خود با تو گفتوگو و چون و چرا مىكرد و به خداى ناله و شكايت مىنمود شنيد و خداوند گفت و گوى شما را مىشنيد . همانا خداوند شنوا و بيناست . . . و اين مرزهاى - احكام - خداست و كافران را عذابى است دردناك » ( مجادله : 1 و 4 )
( 3 ) . ظهار كردن نوعى طلاق گرفتن در جاهليت بوده كه مرد با گفتن اين جمله كه « انت على كظهر امى » يا « ظهرك كظهر امى » ( پشت تو مثل پشت مادر من است ) زن خود را بر خود حرام مىساخت .
( 4 ) . اسباب النزول ، واحدى : 335 - 337 ، دار ابن كثير دمشق ، بيروت .
( 5 ) . و [ ياد كن ] آنگاه كه بامداد از نزد كسان خويش بيرون رفتى و مؤمنان را در جايگاههايى براى جنگ جاى مىدادى . ( آل عمران : 121 )
( 6 ) . - اسباب النزول ، واحدى : 104