نازل شده است : زيرا خداوند مىفرمايد :
« وَ ما يَنْطِقُ عَنِ الْهَوى إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحى »
لذا عقيده به اينكه آنچه روح القدس نازل كرده فقط قرآن است عقيدهاى است باطل .
- خداوند متعال مىفرمايد :
« وَ إِذا تُتْلى عَلَيْهِمْ آياتُنا بَيِّناتٍ قالَ الَّذِينَ لا يَرْجُونَ لِقاءَنَا ائْتِ بِقُرْآنٍ غَيْرِ هذا أَوْ بَدِّلْهُ قُلْ ما يَكُونُ لِي أَنْ أُبَدِّلَهُ مِنْ تِلْقاءِ نَفْسِي »
« 1 » .
اين آيه مىرساند كه سنت ناسخ قرآن نيست . زيرا سنت رسول ( ص ) است . جواب اين استدلال همان پاسخ قبلى است يعنى سنت برآمده از نفس پيامبر ، بدين معنا كه حاصل هوا و هوس او باشد ، نيست . بلكه معانى سنت از جانب خداوند به او وحى شده است ؛ و هر آنچه پيامبر به تنهايى و استقلال تشريع مىكند در واقع وحى است كه با الفاظ خود بيان مىدارد . پس با اين ديد ، تشريع مستقل پيامبر نيز وحى است و ناشى از خود او نيست . بنابراين ، نسخ قرآن به وسيلهء تشريع جداگانهء رسول ، تبديل قرآن از جانب او تلقى نمىشود ؛ بلكه اين نسخ صرفا تبديل وحى است به وحى ديگر .
- آيهء
« ما نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِها . .
. » « 2 » به سه وجه بر امتناع نسخ قرآن توسط سنت دلالت دارد : اول آنكه خداوند مىفرمايد :
« . . . نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْها أَوْ مِثْلِها »
« 3 » حال آنكه سنت بهتر يا همانند قرآن نيست دوم آنكه لفظ « نأت » مفيد اين معناست كه آورندهء ناسخ خداوند است ؛ حال آنكه سنت را نه خداوند بلكه رسول مىآورد . سوم آنكه عبارت
« . . . أَ لَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ . أَ لَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ لَهُ ، مُلْكُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَ لا نَصِيرٍ »
« 4 » كه در ادامهء آيه آمده ، مفيد اين معناست كه نسخ تنها از كسى كه داراى اقتدار كامل است و از پادشاه كامل و سلطان مطلق كه تنها خداست صادر مىشود .
در جواب وجه اول ، بايد گفت ، همان گونه كه گذشت ، نسخ در آيهء كريمه اعم است از نسخ در حكم يا در تلاوت . و بهتر بودن و همانندى مذكور در آيه نيز اعم است از اينكه در مصلحت باشد يا در ثواب . بنابراين ، گاه سنت ناسخ از اين جهت بهتر از قرآن منسوخ
هامش
( 1 ) . « و چون آيات روشن ما بر آنان خوانده شود ، كسانى كه به ديدار ما اميد ندارند گويند : قرآنى جز اين بيار ، يا آن را دگرگون كن . بگو : مرا نرسد كه آن را از پيش خود دگرگون كنم . » ( يونس : 15 )
( 2 ) . بقره : 106
( 3 ) . بقره : 106
( 4 ) . « آيا نمىدانى كه پادشاهى و فرمانروايى آسمانها و زمين خداى راست و شما را جز خدا سرپرست و ياورى نيست ؟ » ( بقره : 106 و 107 )