هاجَرْنَ مَعَكَ وَ امْرَأَةً مُؤْمِنَةً إِنْ وَهَبَتْ نَفْسَها لِلنَّبِيِّ إِنْ أَرادَ النَّبِيُّ أَنْ يَسْتَنْكِحَها ، خالِصَةً لَكَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ . . .
« 1 »
»
. « 2 »
مثال نسخ سنت به وسيله سنت نسخ وجوب وضو پس از خوردن غذاى طبخ شده است با اين عمل پيامبر ( ص ) كه كباب گوشت گوسفند تناول فرمود و وضو نساخت « 3 » .
4 . تركيب اضافى « برداشتن حكم شرعى » در تعريف نسخ از نوع اضافه مصدر به مفعول آن است و فاعل مستتر آن خداوند متعال است . تركيب مذكور ما را بدين نكته رهنمون مىسازد كه اولا در حقيقت چنانكه آيهء
« ما نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِها . .
. » « 4 » دلالت دارد ، ناسخ خداوند است . و ثانيا ، منسوخ در حقيقت همان حكم برداشته شده است . گاه به خود حكم بر گيرنده ( حكم شرعى دوم ) ناسخ اطلاق مىشود و مىگويند : وجوب روزهء رمضان وجوب روزه در روز عاشورا « 5 » را نسخ كرده است . و گاه دليل حكم را نيز نسخ مىنامند و مىگويند : آيهء مواريث « 6 » آيهء وصيت براى والدين و نزديكان را نسخ كرده است و يا مىگويند : خبر گوشت گوسفند خوردن پيامبر ( ص ) و وضو نساختن پس از آن ناسخ اين خبر است كه آن حضرت پس از خوردن غذاى طبخ شده وضو مىگرفت . و اين موضوع بسيار روشن و سهل است .
هامش
( 1 ) . « اى پيامبر ، ما آن زنان تو را كه كابين ايشان داده باشى و آن [ كنيزانى ] را كه از آنچه خداوند از بهرهء جنگ بر تو ارزانى داشته مالك شدهاى و دختران عمويت و دختران عمههايت و دختران دايىات و دختران خالههايت را كه با تو مهاجرت كرده باشند و نيز زن مؤمنى را چنانچه خويشتن را به پيامبر ببخشد - بدون مهر - اگر پيامبر خواهد كه او را به زنى گيرد ، براى تو حلال كرديم [ و اين ] تنها ويژهء توست نه ديگر مؤمنان . . . » . ( احزاب : 50 )
( 2 ) . سنن الترمذى ، كتاب تفسير القرآن ، باب 34 : ح 3215 .
( 3 ) . صحيح مسلم ، كتاب الحيض ، باب 23 و 24 : ح 96 - 90 ، سنن ابو داود ، كتاب الطهارة ، باب فى ترك الوضوء مما مست النار ؛ سنن الترمذى ، كتاب الطهارة ، باب 58 : ح 79 ؛ سنن النسائي ، كتاب الطهارة ، باب 122 ؛ سنن ابن ماجة ، كتاب الطهارة و سنتها ، باب 65 : ح 487 .
( 4 ) . بقره : 106
( 5 ) . صحيح البخارى ، كتاب الصوم ، باب صيام يوم عاشورا ؛ صحيح مسلم ، كتاب الصيام ، باب 19 : ح 131 - 113 .
( 6 ) . نساء : 11