و معجزه و يا خود مجموعهاى از آيات و معجزات به شمار مىرود كه كسى جز خداوند بزرگ و بلندمرتبه قادر به اتيان آن نيست . به همين سياق مىتوان دربارهء مقصد سوم ، يعنى عبادت بودن تلاوت قرآن ، استدلال كرد . تحقق اين ويژگى در ترجمه ممكن نيست ، زيرا ترجمهء قرآن قطعا غير قرآن است ؛ و عبادت با تلاوت تنها در خصوص قرآن و عين الفاظ و اساليب و خود نظم و ترتيب آن وارد شده است ، نه هر لفظ و اسلوب ديگرى ، و لو لفظ و اسلوبى عربى و مترادف با لفظ و اسلوب قرآن باشد .
2 . ترجمهء قرآن به اين معنا مثل و مانندى براى قرآن به شمار مىرود . و آوردن هر مثلى براى قرآن محال است . اما ترجمه از آن رو مثل قرآن است كه تمامى معانى و مقاصد قرآن را در خود جمع آورده و چيزى را فروگذار نكرده است . و چيزى كه جامع معانى و مقاصد قرآن باشد مثل و مانند قرآن است . اما هر مثل و مانندى براى قرآن محال است ، زيرا قرآن عرب را در ارائه همانند كوتاهترين سورهء خويش به همآوردى طلبيد ؛ و عرب علىرغم آنكه در آن روزگار در بلاغت و سخنورى مقتدر بود و بيش از ديگران انگيزهء چيرگى و پيروزى بر محمد ( ص ) را در اين ميدان داشت ، از معارضه و برابرى با قرآن عاجز ماند . اگر آنان با اين خصوصيات از همآوردى با قرآن عاجز شدند و اين ميدان را ترك گفتند ، تكليف ديگرانى كه از نظر بلاغت و سخنورى به مراتب پايينتر از ايشان هستند ، روشن است .
« وَ إِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِمَّا نَزَّلْنا عَلى عَبْدِنا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا شُهَداءَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ . فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَ لَنْ تَفْعَلُوا فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِي وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ أُعِدَّتْ لِلْكافِرِينَ »
« 1 » . و اگر جن و انس از آوردن همانند كوتاهترين سورهء قرآن به زبان عربى درماندند ، به طريق اولى تلاش ايشان در ارائه آن به زبانى ديگر نيز با عجز و شكست مواجه خواهد شد ؛ زيرا مقتضاى تفاخر و تحدّى ميان دو سخن اين است كه تشابه و همانندى ميان آنها البته در صورتى كه ممكن باشد ، هرچه بيشتر باشد ؛ چه در كلام مورد تحدى و معارضه و كلام معارض ويژگىهاى بلاغى واحدى وجود دارد . اما اگر زبان تحدى و زبان معارضه متفاوت باشد ، احتمال تحقق تشابه و همانندى ميان دو سخن بسيار بعيد خواهد بود ، زيرا ويژگىهاى بلاغى دو زبان با يكديگر متفاوت
هامش
( 1 ) . « و اگر دربارهء آنچه بر بندهء خويش فروفرستاديم در شك و گمانيد ، سورهاى مانند آن بياوريد ، و به جز خدا گواهان خود را بخوانيد اگر راستگوييد . و اگر نكرديد ، و هرگز نتوانيد كرد ، پس از آتشى كه هيمهاش آدميان و سنگها است و براى كافران آماده شده بپرهيزيد » . ( بقره : 23 و 24 )