اگر ترتيب الفاظ قرآن رعايت نشود ، حاصل ترجمهء تفسيرى يا ترجمهء معنوى قرآن خواهد بود . خوانندهء محترم اگر در بحث معنا و اقسام ترجمه و تفاوتهاى آن با تفسير كه پيش از اين گذشت ، به تأمل نگريسته باشد ، احتياجى به شرح تعريف و ارائهء مثال براى دو نوع ترجمهء اخير ندارد ؛ كما اينكه براى اثبات اين ادعا كه صرفا اين معنا از ترجمهء قرآن تنها معناى اصطلاحى در محاورهء عموم مردم در جوامع مختلف است نيازى به دليل احساس نمىكند و مىداند كه ترجمهء قرآن به اين معنا با تفسير قرآن به زبان عربى و تفسير قرآن به زبان بيگانه و ترجمهء تفسير عربى ، چه ترجمهء تحت اللفظى يا تفسيرى ، كاملا تفاوت دارد . براى يادآورى به مباحث پيشين در همين زمينه مراجعه كنيد .
اين نوع ترجمه عادتا محال است
حكم اين نوع ترجمه مستحيل بودن عرفى و شرعى است . يعنى وقوع آن عادتا ممكن نيست و تلاش براى انجام آن شرعا حرام است در اثبات استحالهء عرفى ترجمه به دو طريق مىتوان استدلال كرد . اول آنكه ترجمهء قرآن به اين معنا مستلزم امرى محال است ، و مستلزم محال محال است . دليل بر اينكه ترجمهء مذكور مستلزم محال است آن است كه مترجم بايد هم به همهء معانى اولى و ثانوى قرآن وفادار باشد ، و هم به كليهء مقاصد سهگانهء اصلى آن . و اين هر دو غير ممكن است . وفادارى به همهء معانى و ثانوى قرآن محال است ، زيرا همان گونه كه پيشتر گفتيم ، معانى ثانوى قرآن مدلول ويژگىهاى متعالى قرآن است كه ملاك بلاغت و اعجاز آن به شمار مىرود و بشر نمىتواند از همهء ابعاد آن آگاهى داشته باشد ، چه برسد به اينكه آن را در قالب سخن درآورد . در غير اين صورت ، اعجاز قرآن معنا نداشت . همچنين ، وفادارى به كليهء مقاصد اصلى سهگانه قرآن محال است ؛ زيرا اگر تحقق آن بخش از مقصد اول ( هدايت بودن قرآن ) كه مربوط به فهم همهء معانى اولى قرآن است در ترجمه ممكن باشد ، قطعا تحقق بخش ديگر ، يعنى فهم همهء معانى فرعى ، در ترجمه ممكن نيست ؛ زيرا معانى نوعى قرآن مدلول خصايص برجستهاى است كه اعجاز قرآن را موجب گرديده است . همچنين است مقصد دوم قرآن ، يعنى اعجاز ، كه تحقق آن در كلام بشر ، چه عرب و چه عجم ، ممكن نيست . و اگر بشر توان تحقق آن را داشت ، ديگر اطلاق خارقالعاده بودن و معجز بودن بر قرآن صحيح نبود . چگونه چنين چيزى ممكن است در حالى كه فرض بر اين است كه قرآن آيه