قدرت حفظ برتر از قتاده نديدم » « 1 » . چون او در مسئله قضا و قدر غور و انديشه مىكرد ، برخى در نقل روايت از او احتياط مىكردند . صاحبان مجامع صحيح حديثى به روايات او احتجاج كردهاند .
ابو سعيد حسن بصرى . ابن سعد دربارهء او مىگويد : وى فردى مورد اعتماد و اطمينان ، عالمى گرانقدر و پاك و باتقوا و سخنور بود تا بدانجا كه او را بزرگ تابعان ناميدهاند .
عطاء بن مسلم خراسانى . اصل وى از بصره بود ، او پس از ورود به خراسان در آنجا اقامت گزيد ، ازاينرو وى را به خراسان نسبت دادهاند . عطاء از بزرگان عالمان به شمار مىآمد ، اما به ضعف حافظه دچار بود ، و به همين دليل در توثيق او اختلاف كردهاند .
مرّة همدانى كوفى . به دليل كثرت عبادت وى را مرّة الطيب و مرّة الخير مىناميدند . از ابى بن كعب و عمر بن خطاب و ديگر صحابه دانش اندوخت و شعبى و ديگران از وى نقل حديث كردهاند .
اينها بزرگ مفسران تابعى بودند كه در رأى و علم خود از آنچه از صحابه آموخته بودند مدد مىگرفتند . و طبقهء تابع تابعان از ايشان اخذ علم كردند و اين جريان ادامه يافت تا دين و كتاب خدا و دانشها و معارف آن سالم و كامل به روش دريافت و تلقين ، نسل از نسل ديگر به ما رسيد . و اين مصداق فرموده خداوند سبحان است كه فرمود :
« إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ »
« 2 » و نيز مصداق سخن پيامبر ( ص ) است كه فرمود : « يحمل هذا العلم من كل خلف عدوله ينفون عنه تحريف الغالين و انتحال المبطلين و تأويل الجاهلين « 3 » .
هامش
مدينه . ( الأعلام زركلى ، 3 : 102 ) .
( 1 ) . تهذيب الكمال ، مزى ، ج 23 : 507 .
( 2 ) . « همانا ما اين ذكر - ياد و پند ، قرآن - را فروفرستاديم و هرآينه ما نگاهدار آنيم » . ( حجر : 9 )
( 3 ) . « از هر نسلى از آيندگان افرادى عادل اين علم را حمل خواهند كرد و آن را از تحريف غلوكنندگان ادعاهاى باطلگرايان و تفسير جاهلان محفوظ خواهند داشت » . الجامع لأحكام قرآن ، قرطبى ، ج 1 : 36 و ج 7 : 311 ؛ كنز العمال ، متقى هندى : 28918 ، التراث الاسلامى .