180 ه . ق درگذشت . صاحب شاطبيه دربارهء عاصم و دو راوى وى چنين سروده است :
و بالكوفة القراء منهم ثلاثة * أذاعوا فقد ضاعت شدى و قرنفلا
فأما أبو بكر و عاصم اسمه * فشعبة راوية المبرّز أفضلا
و ذاك ابن عيّاش ابو بكر الرضا * و حفص و بالإتقان كان مفضّلا « 1 »
4 . ابو عمرو
ابو عمرو زبّان بن علاء بن عمار بصرى . عالمترين مردمان به قرائت و مردى راستگو و امين و ثقه در دين بود . وى از مجاهد بن جبير و سعيد بن جبير و آن دو از ابن عباس و او از ابىّ بن كعب از رسول اللّه ( ص ) روايت مىكرد . ابو عمرو قرآن را بر گروهى ، از جمله ابو جعفر و يزيد بن قعقاع و حسن بصرى ، قرائت كرد . حسن نيز قرآن را بر حطان « 2 » و ابو العاليه « 3 » و ابو العاليه نيز بر عمر بن الخطاب قرائت كرده بود . وى در سال 154 ه . ق وفات يافت . از جمله كسانى كه به روايت از او شهرت يافتهاند ، دورى و سوسى هستند .
اما اين دو قرائت را با واسطه از يزيدى ابو محمد يحيى بن مبارك عدوى ( وفات 202 ) از ابو عمرو روايت كردهاند . يزيدى چون فرزند يزيد بن منصور ، دايى مهدى ، خليفه عباسى ، را تربيت مىكرد ، به دليل انتساب به او يزيدى ناميده شد .
ابو عمر حفص بن عمر مقرى ضرير . به دليل انتساب به دور ، به دورى ملقب گشت . و دور محلى در جانب شرقى بغداد است . فردى مورد اعتماد و داراى حافظهاى قوى بود .
اولين كسى است كه قرائات را جمع كرد . وى قرائت را از طريق يزيدى از ابو عمرو روايت مىكرد . دورى در سال 246 ه . ق درگذشت .
ابو شعيب صالح بن زياد ، مشهور به سوسى قرائت را از طريق يزيدى از ابو عمرو روايت مىكرد . سوسى موثوق بود و حافظهاى قوى داشت . او به سال 261 ه . ق
هامش
( 1 ) . « و در كوفه قاريانى هستند كه از ايشان سه تن قرائت را / گستردند و نسيم عطر و بوى خوش از ايشان پراكنده گشت . اما ابو بكر و او نامش عاصم است / و شعبه راوى بارز و برتر اوست . و ابن عياش ، ابو بكر رضاست / و حفص كه به استوارى قرائت از او برتر است . ( متن الشاطبية : 7 )
( 2 ) . حطان بن عبد اللّه رقاشى بصرى . قارى . وى قرائت را بر ابو درداء و ابو موسى اشعرى عرضه كرد ( تهذيب التهذيب ، ابن حجر عسقلانى 2 : 396 )
( 3 ) . رفيع بن مهران ابو العالية رياحى ( . . . - 93 ه . ق ) مفسر و محدث . وى جاهليت را درك كرده بود و پس از پيامبر اسلام آورد ( تهذيب التهذيب ، ابن حجر عسقلانى ، 3 : 284 )