قرائتهاى شاذ هستند . اين رأى منتسب به فقهايى است كه هر قرائتى را غير از قرائتهاى هفتگانه شاذ مىدانند .
تواتر قرائتهاى دهگانه
بنا بر نظر محققانه ، كه دلايل آن را تأييد مىكند ، قرائتهاى دهگانه همگى متواترند . و اين نظر محققان اصولى و قاريانى همچون ابن سبكى و ابن جزرى و نويرى است . بلكه بنا بر نقل ديگرى كه ناقلان به طريق صحيح از ابو شامه گزارش كردهاند ، وى نيز همين نظر را دارد . احتمال دادهاند انتساب نظر پيشين به ابو شامه كذب باشد ؛ يا آنكه وى در ابتدا اين نظر را داشته اما سپس از آن بازگشته است . شايد صحيحتر و حكيمانهتر آن باشد كه رشتهء كلام را به محقق ابن جزرى بسپاريم ، تا او در اين ميدان كرّ و فرّ كند و جولان دهد و رأى حق را بر جايگاه خويش نشاند و نظر خطا را براند و شبهات را پاسخ گويد . بر خوانندهء محترم است كه در كلام وى دقت كند و در برابر اطناب و تفصيل ابن جزرى بردبارى پيشه سازد ؛ چرا كه موضوع بس دقيق و ارزشمند است . « و هيچكس تو را مانند آگاه آگاه نكند » . ابن جزرى در كتاب منجد المقرئين چنين مىگويد :
فصل دوم در تواتر قرائتهاى دهگانه از حيث فرش و اصول قرايى « 1 » و اتفاق و اختلاف قاريان در آن و حل مشكلات آن . بدانكه عالمان چه در نفى و چه در تأييد اين موضوع بسيار سخن گفتهاند . ما در آغاز اقوال هريك را نقل مىكنيم ، و سپس از ميان آنها سخن حق را آشكار خواهيم ساخت . اما از كسانى كه به تواتر فرش قرايى ، و نه اصول قرايى ، اعتقاد دارند ، ابن حاجب است كه در كتاب مختصر الاصول مىگويد : « قرائتهاى هفتگانه در غير از موارد اداء ، مانند مدّ و اماله و تخفيف همزه و نظاير آن ، متواتر هستند » . وى چنين تصور كرده است كه مدّ و اماله و اصول قرايى مشابه آنها ، نظير ادغام ، و ترقيق حرف راء و تفخيم لام و نقل حركت و تسهيل همزه ، از قبيل اداء به شمار آمده و غير متواتر هستند . حال آنكه اين سخن به دلايلى كه بعدا خواهيم گفت صحيح نيست . و اما
هامش
( 1 ) . منظور از « فرش قرايى » جزئياتى است كه در قرائتشان اختلاف است و نمىتوانند اساس قياس قرار گيرند ، مانند قرائت « يخدعون » در سورهء بقره كه كلمه « يخادعون » در سورهء « نساء » را نمىتوان بر قياس آن قرائت كرد علاوه بر اين ، قرائت اين كلمه در خود سورهء « بقره » اختلافى است و منظور از « اصول قرايى » كلياتى است كه همهء جزئيات متماثل ، نظير قواعد مد و همزه و اماله ، را شامل مىشود .