سخنان عالمان در التزام به رسمالخط عثمانى
سخاوى به سند خود روايت مىكند كه از مالك سؤال شد : ما را خبر ده از كسى كه مىخواهد مصحفى بنويسد : آيا جايز مىشمارى كه بر اساس رسمالخطى كه امروزه ميان مردمان رايج است بنويسد ؟ پاسخ داد : آن را جايز نمىدانم . بلكه بايد بر رسمالخط اول بنويسد . سخاوى مىگويد نظر مالك حق است . زيرا در اين روش حالت اوليه رسم قرآن حفظ مىشود تا طبقات بعد ، آن را فراگيرند . بىترديد اين روش شايستهتر است ، زيرا تغيير رسمالخط نخست قرآنى موجب مىگردد مردم از رسمالخط متداول ميان طبقه اول بىخبر بمانند . ابو عمرو دانى مىگويد در اين نظر هيچيك از عالمان امت با مالك مخالفت نكرده است . وى همچنين مىگويد درباره حروفى در قرآن نظير « و » و « الف » از مالك سؤال شد كه اگر در قرآن اين حروف به اين صورت يافت شد آيا مجاز است كه آن را تغيير دهند ؟ پاسخ داد : خير . ابو عمرو مىگويد : منظور الف و واو زائدى است كه در رسم الخط نوشته مىشود اما خوانده نمىشود مانند « اولو » « 1 » . امام احمد بن حنبل مىگويد : نگارش « و » يا الف يا « ى » و غير آن با رسمالخطى غير از مصحف عثمان حرام است « 2 » . در حاشيه المنهج فى فقه الشافعية آمده است :
كلمهء « الربا » همچنانكه در رسمالخط عثمانى آمده است با « و » و الف نوشته مىشود ( ربوا ) . اين كلمه در قرآن با « ى » و يا الف نوشته نمىشود ، زيرا رسمالخط عثمانى سنتى واجب الاتباع است « 3 » .
در المحيط البرهانى فى فقه الحنفية « 4 » آمده است : شايسته نيست كه مصحف با رسم الخطى غير از رسم الخط عثمانى نوشته شود .
هامش
نبود / كار نيكو همان بود كه او انديشيد . داستان اختلاف ايشان ( بر سر آن ) مشهود است / مانند داستان جانكاه يمامه . ازاينرو سزاوار است كه پيروى كنيم / رسم الخطى كه او در مصحف بنا نهاد . عمل او را پيروى كنيم و فكر او را / كه پناهى براى آنكه مىنويسد قرار داد .
( 1 ) . در كتاب المقنع چنين عبارتى وجود ندارد . اما ابو عمرو در المقنع پس از ذكر سخن مالك به بيان موارد حذف واو و الف و ياء در رسم الخط قرآن پرداخته است . احتمالا منظور مؤلف اشاره به همين قسمت از كتاب است نه بيان عين سخن ابو عمرو .
( 2 ) . البرهان ، زركشى ، ج 2 ، نوع 25 ( علم مرسوم الخط ) : 14 .
( 3 ) . الجمل على شرح المنهج ، شيخ سليمان ، جزء سوم : 44 ، دار احياء التراث العربى ( نقل به مضمون ) .
( 4 ) . المحيط البرهانى فى الفقه النعمانى ، برهان الدين محمودى تاج الدين ( م 616 ه . ق )