آن نازل شده است . » « 1 » آنان نيز چنين كردند تا كار كتابت مصاحف به پايان رسيد و عثمان صحف ابو بكر را به حفصه بازگرداند و هريك از مصاحف تهيه شده را به يكى از مناطق سرزمين اسلامى فرستاد و دستور داد تمامى اوراق و مجموعههاى قرآنى ديگر سوزانده شود .
بخارى در صحيح خود در اين باره به سند خويش روايتى را از ابن شهاب نقل كرده است كه :
انس بن مالك به وى گفت حذيفة بن يمان در زمانى كه فرماندهى سپاه شام را در فتح ارمنستان و آذربايجان به عهده داشت نزد عثمان آمد و نسبت به اختلافهاى پديد آمده ميان لشگريان خود بر سر قرائت قرآن به وى هشدار داد و گفت : اى امير مؤمنان ، اين امت را قبل از آنكه مانند يهود و نصارا بر سر كتاب خود به تفرقه افتند درياب . پس عثمان كسى را نزد حفصه فرستاد و به او پيغام داد كه صحف ابو بكر را در اختيار ما بگذار تا از آن نسخهبردارى كنيم و سپس آن را به تو بازگردانيم . حفصه صحف را براى وى فرستاد . سپس عثمان به زيد بن ثابت ، عبد اللّه بن زبير ، سعيد بن العاص ، عبد الرحمن بن حارث بن هشام دستور داد تا مصاحف را از روى آن نسخهنويسى كنند . ( پس از اتمام كار ) عثمان نسخه حفصه را به او بازپس داد و هريك از مصاحف را به يكى از مناطق سرزمين اسلامى فرستاد و فرمان داد تا هر برگه يا مصحفى غير از آن سوزانده شود « 2 » .
سوزاندن مصاحف و صحف مخالف توسط عثمان
پس از آنكه عثمان از كار نسخهبردارى مصاحف به طريقى كه گفته شد فراغت يافت ، آنها را به مناطق مختلف فرستاد و دستور داد همه قرآنهاى ديگر را كه با مصاحف اختلاف داشتند ، اعم از اينكه به صورت اوراق باشند يا مجموعهاى فراهم آمده ، بسوزانند . اين فرمان بدان سبب بود كه از يكسو ريشهء نزاع قطع شود ؛ و از ديگر سو ، مسلمانان در مسير صحيح در مورد كتاب خدا قرار گيرند و در نتيجه جز به مصاحف
هامش
( 1 ) . صحيح البخارى ، كتاب فضائل القرآن باب 2 و كتاب المناقب باب 4 . بخارى اين حديث را به دو لفظ ضبط كرده است . لفظ حديث در كتاب المناقب همان است كه در متن آمده ، اما در كتاب فضائل القرآن لفظ حديث چنين است . ادا اختلفتم أنتم و زيد بن ثابت فى عربية من عربية القرآن ، فاكتبوها بلسان قريش . . . نقل اخير به روشنى ثابت مىكند كه منظور عثمان اختلاف در نگارش و لهجه و گويش كلمات قرآن بوده است و نه معناى مفردات و آيات قرآن .
( 2 ) . صحيح البخارى ، كتاب فضائل القرآن ، باب جمع القرآن .