اين نيز بر تو نازل شده است ؟ پيامبر فرمود : آرى : المص . حى گفت : اين بيش از اولى است و مقدار آن صد و شصت و يك سال است . سپس پرسيد آيا غير از اين نيز بر تو نازل شده است ؟ پيامبر فرمود : آرى : الر . حى گفت : اين بيشتر از آن دو است . اگر گفتهات راست باشد ، ما شهادت مىدهيم كه عمر امت تو بيش از دويست و سى و يك سال نيست . آيا غير از اين نيز بر تو نازل شده است ؟ فرمود :
آرى : المر . گفت : حال كه چنين است ، ما شهادت مىدهيم كه جزو كسانى هستيم كه به تو ايمان نمىآورند : زيرا نمىدانيم كدام سخن تو را بپذيريم . در اين هنگام ابو ياسر گفت : اما من شهادت مىدهم كه پيامبران ، ما را از پادشاهى اين امت خبر دادهاند ولى مدت آن را معين نكردهاند . اگر محمد در آنچه مىگويد صادق باشد ، به نظر من عمر امت او مجموع اين اعداد خواهد بود . سپس ، آنان برخاستند و گفتند كار تو بر ما مشتبه است ، نمىدانيم آيا عدد كمتر را بپذيريم يا عدد بيشتر را ؟ « 1 »
از اين روايت درمىيابيم كه حساب جمل ، كه خود نوعى رمز حرفى است ، ميان يهود رايج بوده است . بنابراين ، ناگزير بايد اين رموز حرفى در قرآن نازل مىشد تا در فهم مردم با هر مذهبى كه دارند تاثير بگذارد و در معناى آن تامل كنند . در اينجا به بيان سه معنا از معانى رمزى اين حروف اكتفا مىكنيم .
1 . آنچنانكه ابن عباس گفته است ، حروف مقطعه اجزايى از نامهاى خداوند است . وى مىگويد الف ، آلاء خداوند و لام ، لطف خداوند و ميم ملك اوست . « 2 » همچنين ، از وى روايت شده است كه مراد از الر و حم و ن در مجموع الرحمن است . « 3 » و باز او او نقل شده است كه معناى الم ، انا اللّه اعلم مىباشد « 4 » و به همين ترتيب است ساير حروف مقطعه ، و نيز گفته است كه الف رمز اللّه و لام رمز جبرئيل و ميم رمز محمد است . يعنى قرآن از جانب خدا و با زبان جبرئيل بر محمد نازل شده است . « 5 »
به عقيده ما اين روايات بيانگر آن است كه از نظر ابن عباس حروف مقطعه غالبا يادآور خداوند است . و ياد خدا مهمترين امر است ، و در نتيجه حروف مقطعه مآلا اسامى رمزى حرفى است ، همچنانكه در ميان مسيحيان اسكندريه
هامش
( 1 ) . در المنثور ، سيوطى ، ج 1 ، سورة البقرة : 23 ؛ جامع البيان ، طبرى ، ج 1 : 71 .
( 2 ) . جامع البيان ، طبرى ، ج 1 : 68 . طبرى اين حديث را از ربيع بن انس نقل كرده است ، نه از ابن عباس .
( 3 ) . الإتقان ، سيوطى ، ج 2 ، نوع 3 ، فى المحكم و المتشابه : 23
( 4 ) . در المنثور ، سيوطى ، جزء 1 ، سورهء بقره : 22 .
( 5 ) . الجامع لاحكام القرآن ، قرطبى ، ج 1 ، تفسير سورة البقرة : 155