مَنْ يَنْصُرُهُ إِنَّ اللَّهَ لَقَوِيٌّ عَزِيزٌ . »
« 1 »
پس از گذشت زمان ، نهايتا خداوند با نزول سورهء برائت ، كه آخرين سوره قرآن بود ، مسلمانان را به تأكيد به جهاد [ ابتدايى ] تشويق و ترغيب كرد . در اين سوره خداوند مىفرمايد :
« . . . وَ قاتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَما يُقاتِلُونَكُمْ كَافَّةً . . . »
« 2 » و همچنين مىفرمايد :
« انْفِرُوا خِفافاً وَ ثِقالًا وَ جاهِدُوا بِأَمْوالِكُمْ وَ أَنْفُسِكُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ذلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ »
« 3 » و نيز
« إِلَّا تَنْفِرُوا يُعَذِّبْكُمْ عَذاباً أَلِيماً وَ يَسْتَبْدِلْ قَوْماً غَيْرَكُمْ وَ لا تَضُرُّوهُ شَيْئاً وَ اللَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ »
. « 4 »
شبهه و پاسخ آن - در اينجا بايد به شبههاى كه در تعيين آخرين آيهء نازل مطرح شده است پاسخ بگوييم .
گفتهاند چرا آيهء سوره مائده كه مىفرمايد :
« . . . الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِيناً . . . »
« 5 » آخرين آيهء نازلشده نيست با اين كه آيه به صراحت اعلام مىدارد كه خداوند دينش را كمال بخشيد ؟ همچنين اين آيه در روز عرفه ، در حجة الوداع ، سال دهم هجرى ، ( يعنى دوران پايانى عهد رسالت ) نازل شده و روشن است كه اكمال دين تنها با اكمال نزول قرآن و پايان يافتن همهء احكام و واجبات آن ممكن مىگردد .
در جواب بايد گفت بعد از نزول آيهء مذكور در فاصلهء بيش از دو ماه تا رحلت رسول خدا آيات ديگرى از قرآن نازل شد . خواننده به خاطر دارد كه آيهء
« وَ اتَّقُوا يَوْماً تُرْجَعُونَ
هامش
( 1 ) . « به كسانى كه با آنان كارزار كردهاند از آن رو كه ستم ديدهاند رخصت كارزار داده شد و هرآينه خداوند بر يارى ايشان تواناست . آنان كه به ناروا از ديار خويش رانده شدند تنها بدين سبب كه گفتند پروردگار ما خداى يكتاست و اگر خداوند برخى از مردم را به برخى بازنمىداشت ، هرآينه ديرها و كليساها و كنيسهها و مسجدها كه در آنها نام خدا بسيار ياد مىشود ويران مىگرديد . و البته خدا كسى را كه ( دين ) او را يارى مىكند يارى خواهد كرد كه خدا هرآينه نيرومند و تواناى بىهمتاست . » ( حج : 39 و 40 )
( 2 ) . « و با همهء مشركان بجنگيد همچنان كه با همهء شما مىجنگند . » ( توبه : 36 )
( 3 ) . « سبك بار و گرانبار ( براى جهاد ) بيرون رويد و با مالها و جانهاى خويش در راه خدا جهاد كنيد كه اين براى شما بهتر است اگر مىدانستيد . » ( توبه : 41 )
( 4 ) . « اگر ( براى جهاد ) بيرون نرويد شما را عذاب كند عذاب دردناك و گروهى ديگر به جاى شما آورد . و او را هيچ زيانى نمىرسانيد . و خداى بر هر چيزى تواناست . » ( توبه : 39 )
( 5 ) . « . . . امروز دين شما را به كمال رساندم و نعمت خود را بر شما تمام كردم و اسلام را دين شما پسنديدم . . . » ( مائده : 3 )