احتياط سخن مىگويد ، و خضوع و شكستگى در حركات خود اظهار مىنمايد ، پس زود فريب او را مخوريد ، كه بسيار است كه كسى عاجز مىشود از طلب دنيا و مرتكب شدن محرمات ، براى سستى و پستى نفس و ترسى كه در دل او هست ، پس دين را دام و تلّهء تحصيل دنيا و حرام مىگرداند ، و مردم را پيوسته به ظاهر نيك خود مىفريبد ، پس چون مال حرامى او را ميسّر شد ، خود را در آن مىافكند .
و اگر ببينيد كه به مال حرام هم كه مىرسد عفّت مىورزد و ضبط خود مىكند ، باز فريب او را مخوريد ؛ زيرا كه شهوات و خواهشهاى خلق مختلف است ، و چه بسيار است كسى كه از مال حرام هرچند بسيار باشد مىگذرد ، و امّا اگر به حرام ديگر از مشتهيات نفس مىرسد مرتكب مىشود ، و اگر ببيند كه از آنها عفّت مىورزد باز فريب او را مخوريد ، تا ملاحظهء عقل و عملش را بكنيد ؛ زيرا بسيار است كه ترك اينها همه مىكند امّا عقل متينى ندارد ، و آنچه را به نادانى فاسد مىكند زياده از آن چيزهائى است كه به عقل خود اصلاح مىنمايد .
و اگر عقلش را هم متين يابيد ، باز زود فريبش را مخوريد ، تا ملاحظه كنيد در هنگامى كه هواهاى نفس بر او غالب مىشود تابع آنها مىباشد يا تابع عقل ، و ببينيد كه چگونه است محبّت و خواهش او از براى رياستهاى باطل ، و مطاع مردم بودن ، و زهد او در ترك رياستهاى باطل در چه مرتبه است ؛ زيرا در ميان مردم جمعى هستند كه زيانكار دنيا و آخرتند ، و دنيا را از براى دنيا ترك مىكنند ، و لذّت رياست و معتبر بودن نزد او بيشتر است از لذّت اموال و نعمتهاى حلال ، پس جميع لذّتهاى حلال را ترك مىكند براى رياست و بزرگى و اعتبار ، بعد از آن حضرت آيه خواندند كه مضمونش اين است : چون به او مىگويند كه بترس از خدا ، بگيرد او را غيرت و حميّت جاهليّت به اينكه مرتكب شود گناهى را كه او را از آن ترسانيدهاند ، و به جهت لجاج و عناد بيشتر به آن مشغول شود ، پس بس است او را
عين الحيات ( فارسى ) — صفحة 373
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٣٧٣