مكان حرفى ، يا به اجتماع « 1 » دو قسم وسه قسم ، يا زيادة بر آن .
مثال تبديل حركت :
دستور كه در فارسي « 2 » به فتح دال است ودر عربى به ضم ؛ « 3 » چه صيغهء فَعلول به فتح فاء در لغت عرب نادر است ، « 4 » ودهليز كه در فارسي به فتح دال است ودر عربى با كسر « 5 » چه صيغهء فَعليل به فتح فاء در لغت عرب نادر است .
مثال تبديل سكون :
كازرون كه نام شهري است وآن در فارسي به سكون زاء است ودر عربى به فتح زاء ؛ چه اجتماع دو ساكن در لغت عرب درست نيست « 6 » .
مثال تبديل حرف :
صين معرّب چين وكرج معرّب كره ، يعنى چرك وسبزى كه بر روى نان نشيند .
مثال اسقاط :
نشا كه معرّب نشاسته است .
مثال زيادة :
ديباج كه « 7 » معرّب ديبا است « 8 » .
مثال اجتماع دو قسم وزيادة از آن :
لجام « 9 » كه « 10 » معرّب لگام است « 11 » وبريد كه « 12 » معرّب بريده دم است « 13 » وطيلسان كه « 14 »
هامش
( 1 ) . م : اجماع .
( 2 ) . م : + / دستور .
( 3 ) . م : + / خوانند .
( 4 ) . رك : شرح النظام ، ص 25 .
( 5 ) . م : + / خوانند .
( 6 ) . رك : شرح النظام ، ص 153 .
( 7 ) . م : - / كه .
( 8 ) . م : - / است .
( 9 ) . م : + / به كسر .
( 10 ) . م : - / كه .
( 11 ) . م : - / است .
( 12 ) . م : - / كه .
( 13 ) . م : - / است .
( 14 ) . م : - / كه .